Thích Học Toán

Lời giới thiệu cho sách “Tình yêu và toán học”

Tôi gặp Edward Frenkel lần đầu vào năm 1999 khi anh đến Paris báo cáo trong hội thảo thường niên của Bourbaki. Tuy chỉ hơn tôi bốn tuổi nhưng vào thời điểm đó, khi tôi còn chập chững bước vào nghề, thì anh đã có ghế giáo sư đại học Berkeley và là một ngôi sao đang lên trong bầu trời toán học. Phiên báo cáo của anh gây ấn tượng khó quên. Anh trình bày về một vấn đề hóc búa, rất trừu tượng với một vẻ dễ dàng, thảnh thơi. Anh có một phong cách rất lạ so với các nhà toán học khác, và có gì đó hao hao giống một tài tử điện ảnh.

Khoảng mười năm sau, tôi có dịp cộng tác khoa học với Edward trong một thời gian khá dài. Làm việc cùng nhau, tôi nhận ra ở anh nhiều năng khiếu trong đó có khả năng nắm bắt vấn đề rất nhanh để rồi phát biểu và diễn giải nó một cách vô cùng trong sáng và lịch lãm. Năng khiếu đó được Edward vận dụng trong quyển sách mà quý độc giả đang cầm trên tay để giải thích những khái niệm hóc búa của toán học và vật lý thuyết bằng ngôn ngữ mà trên nguyên tắc ai cũng có thể hiểu được.

Viết về toán học cho công chúng hàm chứa nhiều rủi ro. Bạn luôn đi giữa hai bờ vực, một bên là ngôn ngữ hàn lâm có tính chất đánh đố với độc giả phổ thông, một bên là ngôn ngữ đời thường, đôi khi dễ dãi, làm bạn trượt chân rơi vào vực thẳm của sự thiếu chính xác, của sự tối nghĩa. Tác giả Edward Frenkel dường như đã tìm được sợi dây mỏng tang giữa hai hai vực thẳm rồi bước trên sợi dây đấy những bước chân thảnh thơi, giống như ta tản bộ sáng mỗi ngày.

Một số người làm toán chuyên nghiệp, trong đó có tôi, chưa thực sự mãn nguyện khi đọc cuốn sách này. Khi nói về chương trình Langlands, tác giả dường như né tránh bằng cách giữ im lặng những gì sâu sắc nhất. Nhưng sẽ không công bằng khi độc giả cứ mong muốn tác giả phải diễn đạt những ý tưởng toán học sâu sắc nhất bằng ngôn ngữ đời thường, một việc rất có thể là bất khả.

Rất may mắn, chương trình Langlands và vật lý lý thuyết chỉ là món dessert cho cuốn sách này. Món chính cũng chính là tên cuốn sách “tình yêu và toán học”; mà nếu chúng ta bỏ chữ “và” đi thì sẽ đúng nghĩa hơn. Tác giả đã thuật lại câu chuyện tình yêu của mình với toán học, từ lúc là một cậu bé sống trong một thành phố nhỏ của Liên bang Xô Viết, được tiếp nhận vào môi trường toán học sôi động ở Moscow, rồi cuối cùng là Harvard và Berkeley.

Đối với một người ở “ngoại vi” như tôi, môi trường toán học Xô Viết luôn là một bí mật đầy hấp dẫn. Phải chăng sự thiếu thốn vật chất và thông tin, không khí kỳ thị Do Thái (mà tác giả dành nhiều trang sách để đề cập tới), chính là chất xúc tác trực tiếp hay gián tiếp làm cho toán học sinh trưởng. Liệu sự thiếu thốn vật chất, thông tin, và kỳ thị sắc tộc, có tạo nên một môi trường lý tưởng cho sự phát triển của toán học? Câu chuyện của tác giả, được thuật lại một cách chân thực, cho phép độc giả bước một chân vào phía sau bức màn bí mật ấy.

Cảm ơn các dịch giả Phạm Văn Thiều và Nguyễn Duy Khánh, và nhà sách Nhã Nam đã mang cuốn sách thú vị này tới tay các bạn đọc Việt Nam.

Written by thichhoctoan

22/06/2015 at 16:04

Posted in Uncategorized

Giới thiệu sách “Kẻ trăn trở”

Anh Lương Hoài Nam không phải là nhà báo. Công việc thường ngày của anh cũng không phải là nghiên cứu giáo dục. Anh làm việc trong lĩnh vực kinh doanh hàng không và du lịch. Vậy mà trong một vài năm gần đây, anh Nam đã viết hàng chục bài về đề tài cải cách giáo dục đăng tải trên cả báo giấy, báo điện tử và mạng xã hội. Những bài viết của anh luôn đầy ắp tư liệu, được dẫn dắt bởi tư duy mạch lạc và trình bày với văn phong trong sáng, dễ hiểu.

Tôi nghĩ rằng để đọc những bài viết của anh Nam về giáo dục, nên bắt đầu bằng bài viết mang tính tự sự : “Từ lũy tre làng ra biển lớn & Nhận thức về “Tây học”. Đây cũng là một trong những bài viết mà tôi thích nhất. Câu chuyện từ luỹ tre làng đi ra biển lớn hẳn không phải là chuyện riêng của anh Nam, mà là của đa số trong chúng ta và có lẽ không nên e ngại xáo ngữ mà không khái quát nó lên như câu chuyện của dân tộc.

Trong câu chuyện giáo dục, câu hỏi anh (hay tôi) thuộc về luỹ tre làng hay thuộc về biển lớn thực ra không quan trọng lắm. Câu hỏi quan trọng là anh có muốn con anh sống với thế giới rộng lớn hơn thế giới của chính bản thân anh hay không? Nếu chúng ta đã thực sự rành mạch với bản thân mình rồi thì câu hỏi chọn mô hình nào cho giáo dục sẽ không cần bàn cãi nhiều nữa.

Đọc những bài anh Nam viết riêng về giáo dục, tôi vẫn nhận ra tư duy của doanh nhân hàng ngày vật lộn với sự khốc liệt của môi trường cạnh tranh. Tôi dạy học và nghiên cứu ở một đại học, công việc của tôi rất khác với công việc của anh Nam. Nhưng có một điểm chung trong suy nghĩ của tôi và anh là khi mình đã chấp nhận sống trong môi trường cạnh tranh của thế giới rộng mở, mình phải cất thật kỹ những bản sắc dân tộc, có thể là rất thiêng liêng với cuộc sống riêng tư của mình, để mà hoà nhập hoàn toàn vào cuộc chơi chung. Không làm được như vậy thì ta chỉ còn cách tự an ủi với vị thế của người thua cuộc.

Với tư duy mạch lạc của một doanh nhân có nhiều kinh nghiệm, những bài viết của anh Nam luôn dựa trên những bảng biểu đối sánh, những con số cụ thể. Anh cũng nhìn giáo dục từ quan điểm của thị trường lao động, mong muốn giáo dục đáp ứng một cách hiệu quả nhu cầu của nền kinh tế, thay vì chỉ hướng tới các giá trị chân thiện mỹ.

Hy vọng tuyển tập này với những bài viết của anh Lương Hoài Nam về giáo dục và cả về những chủ đề xã hội khác, sẽ đến được tay của nhiều bạn đọc. Tôi tin rằng những trăn trở của anh sẽ gặp gỡ nhiều trăn trở của những người khác, để thai nghén những vận động tích cực của xã hội.

Written by thichhoctoan

22/06/2015 at 11:48

Posted in Uncategorized

Định chế dân chủ để làm gì?

Nhân câu chuyện “ông nghè” ở Đại học Ngoại thương mà Thanh Tran-Trong nhắc đến, tôi mạn phép kể với các cụ một câu chuyện mang tính tổng quát và giả định, không liên quan trực tiếp đến câu chuyện của trường Ngoại thương:

1) Việc tuyển dụng ở đại học VN theo tôi hiểu thường diễn ra như sau. Anh A muốn làm giảng viên ở trường X. Anh ấy sẽ huy động các mối quan hệ trong gia đình, bạn bè để tiếp cận với ông trưởng khoa tên là B. Sau khi đã tiếp cận được rồi, anh A sẽ đến gặp ông B. Anh A sẽ kể chuyện mình học ở trường danh giá nào, đã nghiên cứu những về vấn đề quan trọng nào. Ông B nhân dịp sẽ khoe khoa mình tốt như thế nào, bản thân mình nghiên cứu khoa học ra sao … Bỏ qua các vấn đề lằng nhằng rất có thể có hoặc không và giả sử ông B thấy anh A cũng được đấy, ông B sẽ nói chuyện về anh A với một vài cán bộ chủ chốt trong khoa, đưa việc tuyển anh A ra họp giao ban, họp đảng uỷ … Sau đó moi việc sẽ được thực hiện đúng quy trình, thành lập uỷ ban tuyển dụng đầy đủ các ban bệ của trường, đặc biệt là phòng tổ chức cán bộ, nơi nắm vững các quy trình thủ tục hành chính, và de facto, có tiếng nói quyết định.

Ông B không thấy việc viết email hỏi thầy giáo cũ của anh A, những người được trích dẫn trong các công trình khoa học của anh A (nếu có) là cần thiết. Lý do là vì ông B bận lắm, mà viết email chắc gì người ta đã trả lời. Với lại cũng ngại, người ta có biết mình là ai đâu, tự dưng khơi khơi viết thư cho người ta thì ngại chết.

Thế nhưng nếu chịu khó viết thư hỏi thì ông B sẽ biết thực chất trình độ khoa học của anh A như thế nào, trong một vài trường hợp hãn hữu, anh A đã bảo vệ TS chưa?

Nếu khoa của ông B có sẵn một Uỷ ban tuyển dụng theo đúng nghĩa, ông B sẽ không thể đưa việc tuyển dụng anh A ra họp giao ban trước khi có đầy đủ reference check, bất kể ông ấy ngại làm việc ấy hay không.

2) Scandal ở đại học VN thường xuất phát từ những mâu thuẫn nội bộ, từ việc quy hoạch cán bộ … Một số người không thích anh A sẽ tổ chức một chiến dich báo chí để lôi những khuyết điểm của anh A ra công luận. Bất kể những việc anh A làm đúng hay sai, popular justice (đấu tố) luôn bao hàm tính bất công: anh A sẽ phải một mình bảo vệ danh dự của mình trước buá rìu của công luận. Trường X sẽ lúng túng, có bảo vệ anh A không, có bảo vệ ông B không, sẽ trả lời công luận như thế nào. Hay là khó quá, hỏi bộ trưởng vậy?

Nếu trường X có sẵn một số định chế dân chủ để phân xử trường hợp anh A, thì trường sẽ bảo vệ tốt hơn dignity của anh A lẫn của bản thân trường. Đối với một trường hợp khó như thế này, trường X phải có uỷ ban nghiên cứu kỹ về anh A, họp kín để cho phép anh A điều trần, đối chất. Nếu anh A chấp nhận mức độ kỷ luật và cách xử lý mà uỷ ban đưa ra thì câu chuyện dừng ở đây. Nếu anh A cho rằng Uỷ ban không công bằng, anh A có thể đề nghị đưa trường hợp của mình ra Nghị trường giảng viên để đối chất. Dù rằng những việc này vô cùng mệt mỏi và mất thời gian, nhưng đổi lại trường hợp của anh A sẽ được trường X nghiên cứu kỹ và bản thân anh A có cơ hội để điều trần. Nếu chưa đọc, mời các cụ đọc Disgrace của Coetzee cho vui.

3) Nói chung, càng có nhiều định chế, quy tắc, thì càng bất tiện, càng mệt. Nhưng đổi lại, dignity được bảo vệ tốt hơn. Hơi giống câu chuyện an toàn thực phẩm.

4) Những gì trình bày ở đây có liên quan đến kiến nghị số 5 của VED.

Reference:

http://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/gsts-hoang-van-chau-toi-rat-buon-vi-giang-vien-mao-nhan-la-tien-sy-1067811.htm?mobile=true

http://hocthenao.vn/2015/06/11/phuong-huong-cai-cach-dai-hoc-o-viet-nam-doi-thoai-giao-duc/

Written by thichhoctoan

19/06/2015 at 00:03

Posted in Uncategorized

Tủ sách Cánh cửa mở rộng

17-PHUONG-TRINH-LAM-THAY-DOI-THE-GIOI_opt-3HIEU NGHEO - THOAT NGHEO_xpALAIN-NOI-VE-HANH-PHUC_xp BAO-UNG_-xp  Chet o Venice CHIN-MUOI-BA_xp CHUYEN-CHUNG-TA_xp CON-DUONG-DA-CAM CUOC-PHIEU-LUU-KY-DIEU_NILS_xp  KHOI SINH CUA CO DOC NOI-DONG-SONG-CHAY-QUA_xp NUI THAN NUI-THAN_tap-2_bia-xp PHAI-TRAI-DUNG-SAI_xp RENE-LEY_NGUOI-TINH-TRE_xp TAT CA CHUNG TA DEU LA CAa  THAN-THOAI-SISYPHUS THI-TRAN-TORTILLA THO-CO-KHI-TOAN-HOC thac loan o las vegas-bia xpTIEN KHONG MUA DUOC GI_xp TOI---CHARLEY-VA-HANH-TRINH ZAZIE-DI-TAU-DIEN-NGAMXAC-THIT-VE-DAU_xpCan bang mong manh-bia_xp

Written by thichhoctoan

14/06/2015 at 12:03

Posted in Uncategorized

Khăn quàng đỏ

repubblica

Written by thichhoctoan

16/12/2014 at 21:37

Posted in Uncategorized

Đợi bão

Bão sắp đi vào Bay Area. Đêm nay bão to, gió lớn, trên đỉnh đồi nơi mình ở gió sẽ rít càng khiếp. Nghe đài địch nói có thể cây đổ, mất điện mất nước. Lại còn nghe nói mình ở đúng khe nứt lục địa, không biết chừng có núi lửa động đất để mình rơi tụt vào trong lòng đất thì vui. Tất tả chạy đi mua nước, hoa quả khô và nến để dự trữ đề phòng.

Mặc cho bão, sinh viên Berkeley tối nay biểu tình rầm rộ. Phố College tắc cứng, thấp thoáng mầu cờ đỏ. Vẫn lại phản đối mấy vụ cảnh sát bắn chết, kẹp cổ tắc thở người da đen. Cảnh sát giết người không mang vũ khí, ấy thế mà bồi thẩm đoàn vẫn quyết định không truy tố. Ở chỗ nào cũng vậy, cuộc sống tưởng như hiền hoà, bỗng dưng hận thù phụt lên hung dữ từ những vết nứt của lịch sử.

Qua được chỗ tắc đường đến CVS gần sát giờ đóng cửa. Ngồi ngay cửa ra vào là một bác hippy già, phì phèo hút thuốc. Trông bác mệt lắm rồi, cái mệt mỏi của cả cuộc đời lang thang đang đè nặng lên cái xác già của bác, dường như bác không đứng lên được nữa. Bác hỏi mình mày có biết lấy xe buýt đi Richmond ở chỗ nào không. Mình bảo mình không biết. Vừa lúc đó có một anh hippy khác, trạc 40 nhưng trông ốm yếu lắm xuất hiện. Người anh quấn chằng chịt băng bảo vệ chân, bảo vệ đầu gối, như vận động viên tennis, tay đẩy một cái cart với đủ tài sản cá nhân trong đó. Anh xông đến mắng bác già xối xả. Tiếng Mỹ mình dốt, mình không hiểu anh ấy nói gì. Mình đoán là vì điếu thuốc vì nghe thấy cái gì như fucking smoker. Thế rồi anh ấy lôi từ đống của nả ra một bình phun thuốc vệ sinh sát trùng, cứ thế mà tưới lên đầu bác già. Bác già không cựa quậy được, cứ ngồi yên để cho anh kia tưới, mắt nhìn mình ướt ướt như chó bị chủ đánh.

Thình thoảng những gì trông thấy nhắc chúng ta rằng cuộc sống vốn thật hung dữ.

Written by thichhoctoan

11/12/2014 at 21:32

Posted in Uncategorized

Đồng dư

Đồng dư là một khái niệm toán học cơ bản, đơn giản và sơ cấp, nó thường được giảng dạy trong chương trình trung học cơ sở. Nó cũng làm khuôn khổ để phát biểu và chứng minh một trong những định lý toán học thực sự đầu tiên mà học sinh được học, đó là định lý Fermat nhỏ. Đối với cá nhân tôi, đây là lần đầu nhận ra cái mà người ta gọi là vẻ đẹp toán học, một thứ rất khó định nghĩa, nhưng là cái mà bao nhiêu người vẫn miệt mài, thầm lặng theo đuổi.

Mục đích của bài viết nhỏ này là thuật lại sự xuất hiện của khái niệm đồng dư từ cá nền văn minh cổ đại, và nhấn mạnh một khía cạnh mà hình như ít người để ý đến, đó là tính xúc tác của nó trong sự hình thành các cấu trúc đại số trong toán học hiện đại.

Đọc cả bài ở đây: dongdu [fixed]

Written by thichhoctoan

16/10/2014 at 15:00

Posted in Uncategorized

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 917 other followers