Thích Học Toán

Archive for Tháng Chín 2011

Nói chuyện với GS Hà Huy Khoái

with 5 comments


Bài nói chuyện này đã được đăng trên Tia Sáng. Ban biên tập Tia sáng đã tự ý cắt đi một số đoạn và giật một cái tít kêu như chuông.

Cũng như bài trước, blogger 5xu giúp biên tập bài nói chuyên này.

******

NBC: Tỉ lệ nhà toán học trên đầu người có lẽ không ở đâu bằng gia đình chú Khoái. Chú Hà Huy Hân là giáo viên toán, chú Hà Huy Vui là một nhà toán học Việt nam hàng đầu trong chuyên ngành kỳ dị. Thế hệ sau còn có Hà Huy Tài, Hà Minh Lam và Hà Huy Thái. Đây là một điển hình về truyền thống gia đình hay là một sự ngẫu nhiên tai quái ?

HHK: Có thể gia đình chú không có “tỷ lệ trên đấu người làm toán cao nhất Việt Nam” (cũng có một số gia đình tương tự, như gia đình các giáo sư Phan Đình Diệu, Nguyễn Minh Chương,…)Tuy nhiên, chú bỏ qua việc cạnh tranh cái “kỷ lục” này, để trả lời câu hỏi tiếp theo. Đây đúng là một phần của truyền thống gia đình, một phần là kết quả của một sự TẤT NHIÊN tai quái (không phải “ngẫu nhiên”, nhưng vẫn là “tai quái”)! Truyền thống, vì cho đến những đời còn ghi lại được trong gia phả (cũng nhiều thế kỷ rồi), thì hình như các cụ kỵ của chú chỉ biết mỗi nghề…đi học! Có một số cụ đỗ đạt, nhưng có “làm quan” thì cũng chỉ trông coi việc học, như là Huấn đạo, Đốc học. Thành ra đến đời chú cũng chỉ biết tìm nghề học mà thôi. Vấn đề còn lại chỉ là: học cái gì? Ở phổ thông, chú thích học tất cả các môn: Văn, Toán, Sử, Địa,…, có lẽ chỉ trừ môn Thể dục! Thích nhất là Văn, Sử. Thời đó thì Toán có gì để thích đâu: không học thêm, không sách tham khảo, chỉ có sách giáo khoa thôi, mà hình như giáo khoa thời đó cũng dễ hơn bây giờ.Cho nên Toán chỉ được thích vì dễ! Có thể đó cũng là cái may lớn, vì chưa sợ Toán khi học phổ thông, nên sau này vui vẻ đi theo nghiệp Toán! Còn cái sự tất nhiên   tai quái nào dẫn chú đến Toán, mà không phải Văn, thì là vì thời chú học phổ thông cấp 2, 3 (1958-1963) là thời mà sự kiện “nhóm Nhân văn – Giai phẩm” còn ồn ào lắm. Ông cụ thân sinh của chú, là một nhà giáo,  khuyên các con theo nghề Toán, vì chắc chắn tránh được những nhóm tương tự! Còn thế hệ tiếp theo (Tài, Lam, Thái) thì có thể là do “quán tính”!

Tuy vậy, nếu bây giờ cho chọn lại, chắc chú vẫn chọn nghề Toán! Đọc tiếp »

Advertisements

Written by thichhoctoan

26/09/2011 at 03:50

Posted in Nhân vật, Đối thoại

Tagged with

Mỳ mực kiểu Ý

with 27 comments

Quang cận hẹn tôi đi ăn trưa ở quán Olive đối diện với bệnh viện K. Đây là cái bệnh viện chữa ung thư cho toàn bộ dân số miền Bắc. Trước cửa bệnh viện, người nhà bệnh nhân người ngồi người đứng. Mặt mũi ai cũng lấm lem mồ hôi, ánh mắt phờ phạc, ngơ ngác. Bên vỉa hè bên này là chỗ gửi xe đạp xe máy, người ra người vào như mắc cửi.

Phía trong quán Olive là một không gian hoàn toàn yên tĩnh. Giờ này đã hơi quá giờ ăn trưa. Chỉ còn một hai bàn còn người và họ cũng đã sang đến giai đoạn cà phê. Quang cận đã đợi tôi ở trên gác xép. Gác xép trần thấp, tôi với cái thân hình dong dỏng như ba quả táo xếp chồng lên nhau mà cũng bị cộc đầu.

Mày ngồi một mình à.

Quang giương cái cặp thủy tinh nhìn tôi rồi nói ừ, tay chỉ cái ghế để tôi ngồi xuống.

Mày hay đến đây à.

Cũng thỉnh thoảng.

Ở đây có món gì hay? Giữa trưa nắng thế này mà xơi pizza hả Quang.

Pizza không ngon đâu. Ở đây có món mỳ mực. Mỳ ống nấu với mực của con mực. Ăn xong là mồm mày đen xì như vừa liếm trôn nồi.

Nghe cũng ổn nhỉ. Tôi vẫy tay gọi cô bè chạy bàn : em gái ơi, cho tụi anh một đĩa mỳ mực, và một đĩa xa lát cà chua dầu dấm.

Một mỳ mực thôi hả anh?

Ừ, bọn anh ăn chung. Em cho xin mấy lát bánh mì nhé.

Vâng anh.

Mấy năm rồi không gặp Quang cận. Hồi cuối cấp ba, suốt ngày nó mò sang cái chuồng chim của tôi để nghe nhạc. Hai thằng bật nhạc ầm ầm, làm bà hàng xóm phát điên. Mấy năm không gặp lại mà nó không nói gì cả, mắt cứ nhìn đi đâu. Tay nó mân mê một điếu thuốc chưa châm lửa, thỉnh thoảng lại cho lên mồm rít một cái. Đọc tiếp »

Written by thichhoctoan

22/09/2011 at 15:14

Posted in Bịa

Gặp Ly Hoàng Ly

with 5 comments

(Ảnh của Olivier Picard) Đọc tiếp »

Written by thichhoctoan

20/09/2011 at 13:35

Posted in Ảnh, Nhân vật, Thơ

Tagged with ,

Nói chuyện với anh Đàm Thanh Sơn

with 5 comments

Cuối năm 2010, đầu năm 2011, tôi có thực hiện một số cuộc phỏng vấn muốn dành cho trang mạng của Quỹ Hạt Vừng (former Quỹ Trí tuệ Việt Nam). Việc thành lập Quỹ gặp nhiều khó khăn và đến thời điểm này cũng chưa nhìn thấy một tương lai chắc chắn vì vậy những bài phỏng vấn này sẽ được đăng (hoặc đăng lại) trên Sổ tay Thích Học Toán. Một lần nữa xin cảm ơn những người bạn đã không tiếc thời gian và sức lực cho sự ra đời của Quỹ Hạt vừng. Tôi vẫn tin rằng những cố gắng của chúng ta sẽ không uổng.

Những bài phỏng vấn này được blogger 5xu giúp biên tập.

*******

NBC : Ở trường trung học, anh Sơn học chuyên toán, nhưng khi sang Nga học đại học, anh chuyển sang học Vật lý. Từ lúc còn học trung học, anh đã có định hướng Vật lý chưa ? Theo anh, tư duy toán và lý có khác nhau nhiều không ?

ĐTS :  Thời học phổ thông có một số cuốn sách có ảnh hưởng lớn đến tôi và đến việc chọn đi học vật lý khi lên đại học.  Một cuốn sách là “Vật lý vui”, dịch từ tiếng Nga, tác giả là Yakov Perelman. Cuốn thứ hai là “Câu chuyện về  hằng số vật lý cơ bản” của tác giả Đặng Mộng Lân.  Ngoài ra, hồi đó tôi còn đặt tạp chí Kvant tiếng Nga, trong đó có rất nhiều bài báo lôi cuốn về vật lý, viết bởi các nhà khoa học nổi tiếng cho học sinh phổ thông.

Bố tôi cũng thích vật lý, và thỉnh thoảng cũng nói chuyện với tôi về vật lý.

Vật lý sử dụng rất nhiều công cụ toán.  Tôi không nghiên cứu toán học thật sâu nên không biết chắc chắn có sự khác nhau giữa tư duy toán và tư duy vật lý hay không.  Tôi ngờ là có khác nhau, nhưng ít thôi, không nhiều như người ta tưởng. Sự khác nhau lớn nhất có lẽ ở kỳ vọng về kết quả cuối cùng.

Chân lý toán học phải được chứng minh chặt chẽ, chân lý vật lý là phải giải thích được thế giới bên ngoài.  Nhiều lúc nó dẫn đến những mối quan tâm khác nhau giữa hai cộng đồng.

Thí dụ, một trong những bài toán thiên niên kỷ của viện Clay là bài toán chứng minh sự tồn tại của lý thuyết Yang-Mills (và một tính chất gọi là mass gap của lý thuyết đó).  Nhưng các nhà vật lý từ mấy chục năm nay sử dụng lý thuyết Yang-Mills để mô tả thế giới các hạt cơ bản một cách rất thành công.  Họ mặc nhiên công nhận là lý thuyết Yang-Mills tồn tại.  Điều đó không có nghĩa là không có nhà vật lý nào quan tâm đến việc chứng minh sự tồn tại của lý thuyết này, nhưng đối với đa số thì vấn đề này không nằm trong danh sách ưu tiên.

NBC : Theo anh, thế nào là trực quan vật lý ? Liệu có thể các nhà vật lý khác nhau có trực quan vật lý khác nhau hay không ? Vai trò của trực quan vật lý trong nghiên cứu khoa học của cá nhân anh Sơn là như thế nào, nó có đối nghịch với tư duy toán học không ?

ĐTS : Trực quan vật lý là gì thì rất khó mô tả, nhưng có hai đặc điểm như sau của những người có trực quan vật lý tốt:

– Khả năng ước lượng cỡ độ lớn của các đại lượng.
– Khả năng đơn giản hoá các bài toán bằng cách dùng các phép gần đúng.

Việc trực quan khác nhau giữa những người khác nhau là chuyện rất bình thường. Đó là lý do mà vấn đề cộng tác với các đồng nghiệp là rất quan trọng đối với các nhà vật lý. Đọc tiếp »

Written by thichhoctoan

18/09/2011 at 16:18