Thích Học Toán

Bộ sưu tập của Tira

senh 

 Hôm trước, tôi đến thăm phòng làm việc của Nora và được chị tặng một quyển sách. Chị Nora Taylor là giáo sư của SAIC, Viện nghệ thuật Chicago. Chuyên môn của chị là nghệ thuật Đông nam Á. Qua trò chuyện với Nora, tôi phát hiện thấy có tới bốn thứ tiếng mà chị nói thạo hơn tôi, đó là tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Việt và ngôn ngữ nghệ thuật.

Quyển sách mà Nora tặng tôi có tên là “Những tác phẩm quan trọng và vô giá của hội hoạ việt nam và hiện đại” (tôi hơi thắc mắc tại sao có tới hai chữ “và”) của Phan Cẩm Thượng và Nguyễn Anh Tuấn trên nền tư liệu là bộ sưu tầm tranh của Tira Vanichtheeranont. Ông Tira là một nhà sưu tầm người Thái, trước đây ông đã làm việc trong ngành viễn thông ở Việt nam nhiều năm, và chỉ bắt đầu sưu tầm khi đã về hưu. Chỉ trong vài năm với một số tiền không phải rất lớn, ông đã có một bộ sưu tập với hàng ngàn tác phẩm. Thay vì sưu tầm những bức tranh sơn dầu khổ lớn, Tira chủ yếu lưu giữ những bức ký hoạ bằng bút than, bút sắt, tranh vẽ mầu nước hoặc bột màu của thời kỳ 45-75.

Đặc trưng của hội hoạ thời kỳ này cùng với sự thiếu thốn nguyên liệu, là thái độ nghiêm túc, cẩn trọng của người nghệ sỹ. Những bức ký hoạ của Mai Văn Nam không chỉ đơn thuần là tư liệu cho những tác phẩm hoàn chỉnh hơn, mà là những bức tranh được bố cục rất tinh tế. Nghe thì sáo, những quả thực là tôi cảm thấy yêu đất nước mình hơn qua những bức ký hoạ của Mai Văn Nam ghi lại vẻ đẹp của bản làng Tây bắc, của phong cảnh đồng bằng Bắc bộ, của cuộc sống tươi vui trong phiên chợ Hàng mã vào những ngày trước tết Trung thu.

Mai Văn Nam, Mai Văn Hiến, Phan Thông… là thế hệ hoạ sỹ được đào tạo vào những năm cuối của Trường mỹ thuật đông dương, cùng thời với Bùi Xuân Phái, Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm. Trong tranh của các ông, dường như không có cái chất thần bút của Nghiêm Liên Phái Sáng, nhưng ta thấy rõ sự điêu luyện, sự tinh tế và cả sự trong sáng, ngây thơ và đáng yêu. Đây là thế hệ những người hoạ sĩ tin vào một nền nghệ thuật mới mà chính họ là những người kiến tạo. Những tác phẩm phục vụ mục đích tuyên truyền như bộ tranh về cải cách ruộng đất của Phan Thông, hay truyện tranh về Sềnh Hang của Mai Văn Nam đánh dấu cố gắng của người nghệ sĩ để hoà mình vào dòng chảy của cách mạng. Phần lời trong truyện tranh Sềnh Hang được viết nắn nót bằng bút sắt, có đoạn cuối: “Được nhân dân và chính quyền địa phương giúp đỡ ông đem gia đình xuống làm nhà gần đồng bào Thổ. Ông được cấp chăn, vải may quần áo, gạo, trâu và dụng cụ để tăng gia sản xuất. Từ đó gia đình ông mới thoát khỏi nạn trần truồng và đói rét.”

Chúng ta dường như thấy trong nét bút của Mai Văn Nam cả sự khiêm nhường, cả sự  nghiêm cẩn và tinh tế, cả một cài gì rất ngây thơ, cái báo trước cho sự thất vọng, cho sự sụp đổ của niềm tin sắp đến. Đối với chúng ta, nó là vô giá, nó khắc hoạ giá trị tinh thần của một thời đã qua, một thời có thể cực khổ về vật chất, tăm tối về tinh thần, nhưng đó là thời mà chúng ta lớn lên, đó là một phần của mỗi chúng ta.

Gần đây người ta hay nói về tính sính ngoại, sự vong bản của thế hệ trẻ. Tôi thấy rằng trước khi kết tội thế hệ trẻ vong bản, sính ngoại, coi thường những giá trị tinh thần của cha anh, cần suy nghĩ lại xem bản thân chúng ta đã làm được gì để giữ gìn những giá trị tinh thần đã tồn tại và tạo ra những giá trị tinh thần mới. Xem ra cũng có nhiều cách rất khác nhau để làm được việc ấy: hoặc đi sưu tầm tranh vẽ như ông kỹ sư người Thái có tên Tira Vanichtheeranont, hoặc đi xin kinh phí từ ngân sách để xây bảo tàng Hà Nội với kiến trúc hiện đại bề thế, nhưng ít hiện vật. Hoặc triệt để hơn nữa thì đi đóng cửa zone 9 để giúp thế hệ trẻ đoạn tuyệt với cái phong cách sống vong bản và sính ngoại.

Ngô Bảo Châu

(Bài đã đăng trên Forbes Vietnam số tháng 2/2014)

Advertisements

Written by thichhoctoan

18/01/2014 lúc 13:41

Posted in Độc thoại

%d bloggers like this: