Thích Học Toán

Học như thế nào?

with 61 comments

Bài đã đăng trên Tia Sáng.

—————————————–

Tôi rất hay được các em học sinh, sinh viên và các bậc phụ huynh hỏi về “bí quyết học tập”.  Tôi thường trả lời “Không có bí quyết gì cả. Quan trọng là niềm say mê.” Trả lời như vậy là một cách né tránh. Không sai nhưng cũng không đầy đủ. Tôi bắt buộc phải trả lời như thế khi mình chưa bao giờ suy nghĩ về vấn đề này một cách thấu đáo. Nhưng không thể nào né tránh được mãi câu hỏi này. Cũng không thể nào trút hết trách nhiệm lên đầu người khác bằng cách nói: “đây là chuyện chuyên môn của những người làm công tác nghiên cứu khoa học giáo dục”.

Điểm lại cuộc đời mình, tôi thấy cho đến thời điểm này mình không làm gì khác ngoài việc đi học, sau đó dạy học và nghiên cứu khoa học. Trong quá trình ấy, chắc tôi cũng đã từng có những suy nghĩ riêng. Chỉ có điều những suy nghĩ đó chưa bao giờ được được sắp xếp lại một cách hệ thống và được diễn đạt một cách mạch lạc. Chuẩn bị cho buổi nói chuyện này là cơ hội rất tốt để tôi làm việc này, cái việc mà phải thú thật là rất vất vả nhưng hy vọng là có ích.

Tôi xin cảm ơn International Peace Foundation và trường Đại học bách khoa đã cùng tổ chức sự kiện này. Cảm ơn tất cả các quí vị, các bạn sinh viên, học sinh đã đến dự buổi nói chuyện ngày hôm nay. Sự quan tâm của quí vị là động cơ mạnh để tôi hoàn thành bài trao đổi này.

Dàn bài của tôi dựa vào ba câu hỏi. Thứ nhất: cái gì là động cơ căn bản cho việc học tập. Thứ hai: học chữ hay học làm người? Thú thực là tôi không thích câu hỏi này, vì nó rất mập mờ và đa nghĩa. Nhưng tôi sử dụng chính tính đa nghĩa của nó để triển khai thành các câu hỏi nhỏ xung quanh việc học cái gì? Câu hỏi cuối cùng làm thành nhan đề của bài nói chuyện này: học như thế nào? Tôi không có tham vọng đưa ra câu trả lời thấu đáo, đầy đủ cho cả ba câu hỏi trên, mà chỉ có ý định sắp xếp lại những suy nghĩ tản mạn của mình thành những câu trả lời không cầu toàn. Tôi hy vọng rằng vào cuối buổi nói chuyện, chúng ta sẽ còn thời gian để trao đổi thêm.

Về sự hướng thượng và hướng thiện

Sách Tam Tự Kinh mà các cụ học ngày xưa bắt đầu bằng câu “Nhân chi sơ, tính bản thiện”. Con người được sinh ra có bản tính vốn là hiền lành. Liệu có đúng không nhỉ ? Tin tức hàng ngày dễ làm cho người ta nghi ngờ cái “tính bản thiện” của “nhân chi sơ”. Đầu tháng Một ở Ấn độ, một cô gái 23 tuổi bị sáu người đàn ông hãm hiếp đến chết trên một chiếc xe buýt. Cuối tháng Một, ở Bắc Ninh, người ta nô nức, chen lấn nhau tham gia lễ hội chém lợn. Con lợn bị nhát đao xẻ làm hai mảnh lăn quay trong vũng máu lênh láng và trong tiếng hò reo của những người trảy hội. Đây là những hiện tượng dị biệt, không tiêu biểu cho cuộc sống của người dân Ấn độ và Việt nam. Tôi nêu chúng ra như ví dụ vì chúng cùng phản ánh sự độc ác của con người một cách vô cùng rõ nét. Xét cho cùng, giết lợn cũng chỉ là việc giết động vật để ăn thịt, cái mà con người buộc phải làm để duy trì cuộc sống của chính mình. Hãm hiếp cũng nảy sinh từ một bản năng cơ bản của con người là bản năng duy trì nòi giống. Phải chăng, con người được sinh ra với hai bản năng cơ bản duy trì cuộc sống và duy trì nòi giống, cái mà ở  trong đó đã có sẵn mầm mống của cái ác, của cái ác khủng khiếp. Nếu chỉ dừng lại đây thì quả khó mà tin được vào cái “Nhân chi sơ tính bản thiện”.

Nếu con người được sinh ra chỉ có hai bản năng nói trên thì chắc rằng hai sự việc kể trên sẽ không phải là những hiện tượng dị biệt, mà ngược lại, là phổ biến, đến mức không làm chúng ta kinh ngạc hay xúc động nữa. Có thể tôi còn là một người lạc quan, nhưng tôi tin rằng con người được sinh ra còn có một bản năng khác nữa: đó là bản năng hướng thượng, hướng thiện. Nhìn vào một đứa trẻ sơ sinh, xinh xắn như một thiên thần ta có thể nghĩ rằng đó là hiện thân của sự tốt đẹp. Nhưng cái kiểm soát mọi hành động của đứa trẻ là chỉ đơn thuần bản năng sinh tồn của nó. Tôi nghĩ rằng, trong đứa trẻ không có sẵn một tâm hồn cao thượng, nhưng đã có sẵn tiềm năng để xây dựng nên từ đó cái tâm hồn ấy. Theo tôi, nếu có “tính bản thiện” của “nhân chi sơ”, thì nó chính là cái tiềm năng ấy.

Cái tiềm năng ấy được triển khai trong học tập và là động cơ chính cho việc học tập. Có thể có người không đồng ý với quan điểm này và cho rằng học là để sau này có một cuộc sống tử tế, để sau này có một vị trí tốt trong xã hội. Tôi cho rằng cách suy nghĩ như vậy là phiến diện. Thứ nhất, để có một cuộc sống tử tế, đó cũng chính là biểu hiện của sự hướng thượng, hướng thiện – tất nhiên một khi nó đã biến thái để nhắm tới cái đích là hưởng thụ một cuộc sống an nhàn nhờ vào sức lao động của người khác, thì cái động cơ hướng thượng hướng thiện đó đã bị tha hoá nghiêm trọng. Thứ hai, tôi tin rằng đa số người ta thực ra không có khả năng phấn đấu vì một cái gì xảy ra trong một tương lai quá xa, phần lớn người ta học chỉ vì đó là cách hoàn thiện bản thân mình, tức là học với một động cơ hướng thượng thuần khiết nhất. Vì vậy, nhiều khi chính quan niệm xã hội lại làm tha hoá một động cơ mà bản chất là thuần khiết.

Cần lưu ý là quan niệm xã hội không phải là cái duy nhất làm cho sự hướng thượng hướng thiện bị tha hoá. Tôn thờ cá nhân, có thể là lãnh tụ, danh thủ bóng đá, hay là ca sĩ Hàn quốc, là một hình thức tha hoá của sự hướng thượng. Bản năng hướng thượng, hướng thiện luôn phải vật lộn với hàng loạt bản năng xấu: tính lười biếng, tính đố kỵ, tính gian dối, tính hiếu thắng, tự phụ. Bị tha hóa, nó không còn mấy cơ hội để làm động cơ cho việc học tập.

Học chữ hay học làm người?

Gần đây, trên báo chí có khá nhiều người ở đặt ra câu hỏi “Cần học chữ hay học làm người?” Hoặc giữa hai cái, cần học cái nào trước. Câu hỏi này thực ra tối nghĩa. Học chữ, là tiếp thu kiến thức. Còn học làm người là như thế nào, hẳn có nhiều cách hiểu khác nhau. Có thể hiểu theo nghĩa hẹp: học làm người như học kỹ năng sống, học nghệ thuật sống, tóm lại là học những hành vi văn minh.  Cũng có thể hiểu học làm người theo nghĩa rộng tức là học những gì làm nên cốt cách của một con người – như vậy thì lại quá rộng, và bao hàm nốt cả học chữ rồi. Có lẽ vì ý nghĩa của câu hỏi không được phân tích rạch ròi mà nhiều cuộc thảo luận trên báo chí về đề tài có cái vẻ gì đó hơi luẩn quẩn.

Trong cái nghĩa hẹp, có thể đặt lại câu hỏi trên khác đi, và làm cho nó rõ nghĩa hơn: “Trường học phải dạy chữ hay dạy kỹ năng sống, nghệ thuật sống?” Có vẻ như càng ngày càng có nhiều người ngả về quan điểm hiện đại “Trường học phải dạy cho trẻ kỹ năng sống”.  Quan điểm cổ điển được nhà triết học Đức Hannah Arendt phát biểu rành rọt trong bài viết “Khủng hoảng trong giáo dục” như thế này: “Chức năng của nhà trường là dạy cho trẻ thế nào là thế giới, chứ không phải là rèn cho chúng nghệ thuật sống”. Tôi đồng ý với quan điểm này, và trong phần tiếp theo của bài viết quan điểm này sẽ được làm rõ hơn lên.

Ẩn trong câu nói của bà Hannah Arendt, có cả câu trả lời cho câu hỏi học làm người theo nghĩa rộng. Học làm người là học về thế giới, trong đó có thế giới tự nhiên và thế giới con người, để mỗi cá nhân nhận thức được vị trí của mình ở trong đó, nhận thức hết các tương tác giữa cá nhân mình với những người khác, để triển khai mọi tiềm năng của mình, để hoàn thiện mình và đồng thời làm cho thế giới xung quanh trở nên một nơi an toàn hơn, thân thiện hơn cho cuộc sống.

Để trẻ có kỹ năng sống, người lớn phải là tấm gương
Tôi từng nghe người ta kể chuyện một đứa bé sơ sinh bị sói tha đi. Sau này người ta tìm lại được đứa bé. Tuy vẫn còn hình hài của một con người, tính nết của nó là tính nết của loài sói. Ở đây, chính cái “tiềm năng hướng thượng, hướng thiện” đã biến nó thành người sói. Đối với nó, cái đại diện cho sự tốt đẹp chính là mẹ sói của nó. Mẹ sói cho nó bú, tha mồi về cho nó ăn. Đứa trẻ lớn lên giữa bày sói tất trở thành một con sói, cái nó coi là tốt là cái tốt của loài sói. Kể ra nếu nó tiếp tục sống trong rừng cùng với bày sói thì như thế cũng không sao. Bi kịch đến với nó vào cái ngày mà người ta buộc nó quay lại sống với con người.

Ở Lào, ở Thái Lan có phong tục gửi trẻ nhỏ vào sống ở trong chùa một thời gian, từ ba ngày, ba tuần, ba tháng cho đến ba năm. Ở trong chùa, ngoài việc học kinh kệ, trẻ còn học yêu quí cuộc sống thanh đạm, ngăn nắp của người tu hành. Khi đi thăm Lào và Thái Lan, người ta luôn cảm thấy ngạc nhiên về sự sạch sẽ, ngăn nắp của làng quê, kể cả ở những nơi nghèo nhất.

Tôi xin phép dẫn thêm một ví dụ cá nhân, nhỏ nhặt và tầm thường thôi. Vợ chồng tôi ít xem vô tuyến, hầu như không xem bao giờ. Có lẽ vì thế mà mấy đứa con của chúng  tôi hoàn toàn không có sở thích xem truyền hình, bố mẹ không cần cấm đoán hay hạn chế gì cả. Nếu có thời gian, chúng nó thích đọc sách hơn. Nhiều khi tôi muốn xem phim cùng với đám trẻ con, tôi lại phải mặc cả với chúng.

Những ví dụ này nhắc nhở chúng ta, những người có bổn phận làm người lớn, đừng bao giờ quên rằng dù muốn hay không muốn, chúng ta luôn là tấm gương để cho trẻ soi vào. Ngoài trách nhiệm cho trẻ một mái nhà, cung cấp thức ăn cho đủ no, quần áo cho đủ mặc, người làm cha mẹ luôn phải tâm niệm rằng mình cư xử ngày hôm nay như thế nào, ngày mai trẻ sẽ cư xử giống như thế. Đó là bài học của chuyện cái máng gỗ mà chắc các bạn đều biết cả.

Cái tôi muốn nói là nếu người lớn biết cư xử đúng mực thì trẻ con không cần đi học những lớp kỹ năng sống nữa. Và người có trách nhiệm chính trong việc giáo dục hành vi cho trẻ là cha mẹ, gia đình, chứ không phải nhà trường. Những bài lên lớp của thầy cô giáo không có cùng tác dụng nhiều lên hành vi của đứa trẻ như chính hành vi của cha mẹ nó.

Tất nhiên tôi không muốn nói rằng trường học hoàn toàn không có chức năng giáo dục hành vi cho trẻ nhỏ. Trong tâm hồn trẻ nhỏ, thầy cô giáo có một vị trí thiêng liêng, có lẽ thiêng liêng hơn bố mẹ, vì thế nên cách ứng xử của các thầy cô trong cuộc sống nhà trường sẽ ảnh hưởng trực tiếp hành vi của học sinh. Nhưng không vì thế mà cha mẹ có thể trút toàn bộ trách nhiệm giáo dục hành vi của trẻ lên vai thầy cô giáo.

Vai trò của giáo dục nhân văn trong sự hình thành nhân cách

Khi đứa bé mới ra đời, bản năng sinh tồn điều khiển mọi hoạt động của nó. Đối với nó, toàn bộ thế giới là bầu sữa mẹ. Khi lớn lên, nó có thêm nhận thức về thế giới xung quanh, về những con người khác. Dần dần nó hiểu rằng không chỉ có nó cần sinh tồn, mà cả những người khác cũng cần sinh tồn như nó. Điều này thoạt nghe thật hiển nhiên, nhưng đó là một bước chuyển hoá vĩ đại của tư duy, đứa trẻ đã chấp nhận sự tồn tại của khách thể, của người khác, như một lực lượng đối lập với bản thân nó.

Chấp nhận sự tồn tại của khách thể là điều kiện để phân biệt giữa cái thiện và cái ác. Cái thiện là sung sướng trong sự hạnh phúc của người khác, đau khổ trong sự bất hạnh của người khác, còn ngược lại cái ác là sung sướng trong sự bất hạnh của người khác, đau khổ với sự hạnh phúc của người khác. Như vậy, khi đứa trẻ còn chưa nhận thức về người khác, theo nghĩa ở trên, các khái niệm thiện và ác chưa thể áp dụng vào nó. Thêm nữa, khái niệm “người khác” không nhất thiết phải là người. Đó có thể là con ong, cái kiến. Đó cũng có thể là con lợn ở Bắc Ninh. Cái cảm giác phấn khích, hân hoan của con người trong cái chết tức tưởi của con lợn biểu đạt cái ác ở trạng thái thuần tuý nhất của nó.

Việc học, theo Hannah Arendt, đó là cố gắng để hiểu thế giới xung quang, trong đó có thế giới tự nhiên và thế giới con người. Nó bắt người ta phải nhận thức về sự tồn tại của người khác, cái là điều kiện để phân biệt giữa thiện và ác. Chỉ biết phân biệt thiện và ác thôi không đủ. Có một câu ngạn ngữ nói rằng “Đường đến địa ngục lát bằng thiện tâm”.  Biết phân biệt rành rọt giữa thiện và ác là cần thiết nhưng sẽ thật thiếu sót, thậm chí nguy hiểm, nếu coi việc hình thành nhân cách chỉ đơn giản là phân biệt giữa thiện và ác. Trong phần lớn các trường hợp, vấn đề không phải là ở chỗ phân biện giữa thiện và ác.

Để nhận thức được vị trí của mình trong thế giới, mỗi người phải tự đặt ra cho mình những câu hỏi căn bản nhất về thân phận con người, phải tự tìm ra câu trả lời của mình cho những câu hỏi đó, hoặc ít ra cũng biết về những câu trả lời mà tiền bối đã từng đưa ra. Việc phân biệt giữa cái thiện và cái ác là một trong những câu hỏi như thế, nhưng nó không phải là câu hỏi duy nhất và có lẽ cũng không phải là câu hỏi quan trọng nhất.

Có những câu hỏi thoạt nghe thì có vẻ ngây thơ ví dụ “Những cái gì là nhu cầu căn bản của con người? Tự do và công bằng có phải là như cầu căn bản của con người hay không”. Con người có cả nhu cầu sống trong cộng đồng, trong xã hội, vì mỗi người không thể làm ra được hết tất cả những gì mình cần. Nếu tự do và công bằng cũng là nhu cầu căn bản thì xã hội phải được thiết kế thế nào để cho tự do của mỗi người và sự công bằng giữa người này và người khác được bảo đảm? Triển khai câu hỏi đến đây thì ta thấy câu hỏi này phức tạp hơn nhiều so với câu hỏi phân biệt giữa cái thiện và cái ác, và có lẽ cũng quan trọng hơn.

Trả lời cho câu hỏi về vai trò của giáo dục nhân văn nói chung vượt ra ngoài khuôn khổ của bài nói chuyện này và khả năng của tôi.  Trong phần tiếp theo, tôi muốn thu hẹp câu hỏi lại và trao đổi kỹ hơn về vai trò của giáo dục nhân văn trong sự hình thành nhân cách.

Cơ chế căn bản cho việc hình thành nhân cách là chiêm nghiệm về một sự việc cụ thể đã xảy ra trong một hoàn cảnh cụ thể, ngẫm xem người ta đã quyết định như thế nào, đã làm gì, và hậu quả, ảnh hưởng của việc đó lên cuộc sống của người khác và của chính người đó như thế nào. Có thể thấy rằng con người chiêm nghiệm bằng xúc cảm nhiều hơn là bằng tư duy. Người ta chiêm nghiệm sâu sắc nhất về những gì xảy ra với chính mình, hoặc là xảy ra với người thân của mình, vì những trải nghiệm đó để lại những xúc cảm mạnh nhất.  Nhưng nói chung, trải nghiệm của một người trẻ, kể cả những trải nghiệm được gia đình chia sẻ, không đủ phong phú để người đó hình thành một nhân cách vững vàng. Vốn trải nghiệm của anh ta sẽ giàu có hơn nhiều, nếu anh ta biết đặt mình vào trong lịch sử, nơi những câu chuyện của quá khứ được ghi lại một cách trung thực, hoặc là trong văn học, nơi có những câu chuyện lớn, tuy có thể là được hư cấu, nhưng luôn xuất phát từ sự trải nghiệm chân thực của nhà văn.

Trong một bài viết trên blog cá nhân, đặt tên là Giữ ký ức, tôi có kể câu chuyện về học sinh phổ thông ở Đức học về tội ác của chế độ quốc xã lên người Do thái như thế nào. Học sinh Đức học ở trong sách vở, đọc nhật ký của cô bé Anne Frank viết khi trong thời gian hai năm trốn trong góc tủ để rồi cuối cùng cũng bị bắt rồi bị giết. Họ đi tham quan trại tập trung Buchenwald. Nhưng đáng ngạc nhiên hơn cả là học sinh Đức còn phải tự đi điều tra xem xung quanh nơi mình ở, trước đây đã từng có người Do thái nào sống, họ tên là gì, họ đã bị bắt trong hoàn cảnh nào, đã bị giết chết như thế nào. Làm như thế để cho những trải nghiệm trở nên gần gũi nhất. Một vài tháng sau khi viết bài này, tôi có nói về chuyện với một nhiếp ảnh gia người Đức, ông ấy nói người Đức phải làm như thế vì nếu không họ sẽ lại phạm lại đúng những sai lầm khủng khiếp nhất trong quá khứ. Giáo sư Hà Huy Khoái cũng bình luận như thế này: “Người Đức khôn thật, họ cho học sinh học thuộc bài lịch sử! Dân tộc nào không làm điều đó, chắc chắn phải học đi học lại nhiều lần. Chưa thuộc bài nào, lịch sử sẽ bắt học lại bài đó. Mà mỗi lần học lại, thi lại đều phải trả giá đắt hơn trước. Giá ở đây có thể là máu, không chỉ là tiền như sinh viên thi lại!”.

Tôi nghĩ về câu chuyện này từ một khía cạnh khác. Trải nghiệm chân thực về những sự thật dù đau đớn đến mấy cũng làm cho cốt cách con người trở nên mạnh mẽ, trái với những sự dối trá, có thể ngọt lịm, nhưng luôn làm tha hoá tâm hồn con người. Chức năng của giáo dục nhân văn không phải là ngợi ca cái thiện, phê bình cái ác mà là giúp con người tìm đến sự thực và để cảnh giác với sự dối trá của người khác và của chính mình. Cảnh giác với bản năng lười nhác, ích kỷ và hèn nhát, những cái rất giỏi ngụy trang trong tấm áo thiện tâm để dắt tay con người đi về địa ngục, cái không phải là gì khác mà chính là sự tha hóa hoàn toàn của tâm hồn con người. Giáo dục nhân văn nghiêm túc rèn cho chúng ta thái độ nỗ lực không mệt mỏi trong cố gắng đi tìm sự thật cùng với khả năng chiêm nghiệm bằng tư duy vì nếu chỉ chiêm nghiệm bằng xúc cảm, con người rất dễ bị đánh lừa.

Tôi đã nhắc đến chuyện bản năng hướng thượng hướng thiện của con người rất dễ bị tha hoá để trở thành hiện tượng sùng bái cá nhân, có thể xuất hiện dưới dạng là sùng bái lãnh tụ hoặc ca sĩ Hàn quốc. Vai trò của giáo dục nhân văn là dắt tay con người đi theo “tấm biển chỉ đường của trí tuệ” để đi về với cái chân thiện, chân mỹ.

Ngôn ngữ và thái độ khoa học

Nếu bản năng hướng thượng, hướng thiện là động cơ của học tập, nó không phải là công cụ. Con người biểu đạt sự hiểu biết về thế giới khách quan bằng lời. Con người thụ hưởng vốn hiểu biết mà nhân loại tích tụ được thông qua ngôn ngữ. Có hai thái độ ứng xử với ngôn ngữ đối lập nhau, dẫn đến hai phương pháp tư duy đối lập nhau: một bên là thái độ tôn giáo, coi ngôn từ như đối tượng để tôn thờ, một bên là thái độ khoa học, coi ngôn từ như một công cụ để định hình tư tưởng.

Định nghĩa chữ Đạo trong Đạo Đức Kinh là điển hình của thái độ tôn giáo đối với ngôn từ. Đạo được mô  tả như thế này, như thế kia, Đạo không phải là thế này, không phải là thế kia, nhưng không một lần Đạo được định nghĩa là cái gì. Đạo là một từ đại diện cho một khái niệm linh thiêng không định nghĩa được, người ta chỉ có thể biết thuộc tính của nó là như thế này, như thế kia, cùng lắm là biết nó không phải là cái gì, tức là hạn chế khái niệm bằng phủ định, chứ không thể nói nó là cái gì, tức là định nghĩa khái niệm bằng khẳng định.  Tính linh thiêng của chữ Đạo nằm chính ở chỗ ta không thể định hình được nó.

Tôi dẫn ví dụ Đạo Đức Kinh không với ý muốn đánh giá thấp giá trị triết học của tác phẩm này. Tôi chỉ muốn chỉ ra sự đối lập với giữa thái độ tôn giáo của nó đối với ngôn ngữ và thái độ khoa học. Thái độ tôn giáo với ngôn ngữ đưa đến những luận điểm bao quát, trong bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc sống, con người cũng có thể vận dụng chúng để diễn giải những gì xảy ra với mình, và tự an ủi mình. Mà trên đời này, ai là người không cần được an ủi.

Đóng góp lớn nhất của văn hoá Hy lạp cổ đại cho tư duy loài người có lẽ là sự phát minh ra thái độ khoa học với ngôn ngữ mà điển hình là sách Cơ sở của Euclid. Để nói về hình tròn, người ta không nói nó là cái gì đó giống mặt trời, hay mặt trăng vào thời kỳ trăng tròn, mà người ta định nghĩa đường tròn là tập hợp các điểm có một khoảng cách cho trước đến một điểm cho trước, gọi là tâm của đường tròn. Cái đáng lưu ý nhất là khái niệm luôn được xây dựng trên cơ sở khẳng định: nó là cái gì, chứ không phải trên cơ sở phủ định: nó không phải là cái gì.

Cũng cần lưu ý là ở đây đường tròn không được gán cho bất kỳ một thuộc tính thiêng liêng nào cả, nó chỉ là cái tên đưa ra để định hình khái niệm tập hợp các điểm có khoảng cách cho trước đến một điểm cho trước. Thậm chí trong thực tế, không có cái gì chính xác là hình tròn cả, chỉ có những hình tròn gần đúng mà thôi. Các định nghĩa của Euclid chỉ có giá trị giới hạn trong phạm vi của hình học. Theo một nghĩa nào đó, hình học là một sản phẩm thuần tuý của trí tuệ, là một trò chơi của tư duy. Giá trị lớn nhất của trò chơi này nằm ở ngay trong sự hạn chế của nó. Vì luật chơi bao gồm một số tiên đề, và một số phép suy luận được quy định trước, một phát biểu hình học chỉ có thể hoặc là đúng, hoặc là sai, một chứng minh chỉ có thể là đầy đủ chặt chẽ hoặc là thiếu sót ngộ nhận.  Đây là cuộc chơi mà tư duy logic của con người được tha hồ thi thố. Cho đến bây giờ nó vẫn giữ nguyên ý nghĩa đó. Để cho trẻ học được phương pháp lập luận chặt chẽ, không có gì tốt hơn là học hình học Euclid.

Ưu điểm của trò chơi tư duy mà trong các luật chơi được cố định trước là trong phạm vi của cuộc chơi này, mọi cái đúng cái sai đều rõ ràng. Ưu điểm quan trọng khác là con người có thể rút ra kết luận rõ ràng chi tiết từ hệ thống tiên đề và khái niệm, để rồi đem nó ra kiểm chứng, đối chiếu với quan sát thực tế.

Ở điểm này, thiên hướng của khoa học khiêm tốn hơn nhiều so với thiên hướng của tôn giáo. Những luận điểm của tôn giáo thường có tính khái quát cao, nhưng không có tính chi tiết để có thể kiểm chứng đối chiếu được qua các quan sát thực tế. Trong mọi trường hợp tôn giáo yêu cầu người ta phải tin và phải chấp hành. Ngược lại, lý thuyết khoa học đưa ra những luận điểm đủ cụ thể để có thể kiểm chứng với thực tế và dành cho thực tế quyền phán xét cuối cùng. Sự khiêm tốn, luôn đặt mình vào vị trí để cho thực tế phán xét, hoặc khẳng định, hoặc phủ nhận, theo Karl Popper chính là thuộc tính đặc trưng của khoa học, đối lập với tín điều.

Sự khiêm tốn này cũng chính là cái làm nên sức sống của khoa học. Tôn giáo sẽ chết khi con người không còn đặt lòng tin vào tín điều nữa. Còn trong bản chất của mình, luận điểm khoa học chấp nhận sự phủ định, nó như chỉ chờ được thực tế phủ định để hồi sinh, lột xác thành một lý thuyết khoa học mới, phức tạp hơn, có phạm vi ứng dụng rộng hơn lý thuyết cũ.

Trong bản chất, mọi lý thuyết khoa học chỉ mô tả được một phạm vi nào đó của thế giới, lý thuyết càng thô sơ thì phạm vi áp dụng của nó càng hẹp. Đi ra ngoài phạm vi đó là bắt đầu một cuộc chơi mới, con người lại phải sáng tạo một hệ thống ngôn ngữ, khái niệm mới, tìm ra một luật chơi mới.  Nhưng không phải vì thế mà lý thuyết cũ nhất thiết phải bị thủ tiêu khi một lý thuyết mới ra đời. Trong phạm vi cuộc sống hàng ngày, khi các vật thể chuyện động chậm hơn nhiều so với ánh sáng, cơ học Newton vẫn đúng.

Người đi tìm hiểu thế giới gần như bắt buộc phải đi lại gần như toàn bộ hành trình tìm hiểu thế giới của loài người. Đây là cái khó khăn rất lớn. Đã có một số quan điểm sai lầm trong giáo dục muốn bỏ qua những lý thuyết khoa học trước đây để đưa học sinh đến với những lý thuyết tiên tiến nhất. Ở phương tây những vào những năm 70 đã có trào lưu xây dựng lại toàn bộ giáo trình toán học dựa theo cách trình bày toán học hiện đại của nhóm Bourbaki. Kết quả của thí nghiệm đại trà này không tốt. Cảm nhận chung là trình độ toán học của học sinh tốt nghiệp phổ thông kém đi nhiều.

Gần đây, con lắc cực đoan có vẻ như bị văng theo hướng ngược lại. Người ta muốn lược đi khỏi chương trình tất cả những gì được coi là không cần thiết cho cuộc sống hàng ngày. Tôi vô cùng ngạc nhiên bởi ý kiến của một vị Giáo sư cho rằng học sinh không cần học vi phân, tích phân vì hàng ngày có ai cần dùng đến vi phân, tích phân đâu. Nhưng chính là nhờ vào thiên tài của Newton và Leibnitz, các hiện tượng tự nhiên được mô tả một cách tường minh dưới dạng phương trình vi phân. Loại bỏ đi đạo hàm tích phân có khác gì tự nguyện quay lại với tư duy mơ hồ của siêu hình trung cổ.

Vấn đề không phải đem những kiến thức khoa học tiên tiến nhất đến cho học sinh, vì có muốn cũng không làm được. Vấn đề cũng không phải là tập trung rèn luyện cho học sinh kỹ năng tính toán để phục vụ cho những nhu cầu hàng ngày. Cái cần làm trang bị cho học sinh phương pháp tư duy khoa học: định hình rõ nét khái niệm, liên hệ những khái niệm đó với thế giới khách quan, biết lập luận, biết tính toán để đưa ra những luận điểm cụ thể, kiểm chứng những luận điểm đó với thế giới khách quan.

Còn một thuộc tính khác của một khoa học có sức sống là khả năng đem đến sự bất ngờ. Hình học Euclid không còn khả năng đưa ra những khẳng định bất ngờ nào nữa và theo nghĩa này, nó là một môn khoa học chết. Nó chỉ còn là một trò chơi trí tuệ để học sinh rèn luyện khả năng tư duy logic. Nhận định của Einstein rằng tia sáng bị uốn cong khi đến gần các vật thể có khối lượng lớn nhờ vào những tính toán trong lý thuyết tương đối là một bất ngờ khi trong hình dung của chúng ta, đường thẳng là đường truyền của ánh sáng. Sức sống của một bộ môn khoa học thể hiện ở chỗ từ một hệ thống khái niệm, tiên đề chấp nhận được, bằng tính toán và lập luận, người ta có thể đưa ra những giải thích chưa biết cho những hiện tượng đã biết, hoặc là tiên đoán về những hiện tượng chưa được biết đến.

Khi khoa học “nhận nhiệm vụ” diễn giải, chứng minh cho một luận điểm cho trước, để phục vụ một mục đích chính trị hoặc tôn giáo, bất kể mục đích đó tốt hay xấu, về mặt thực chất khoa học đã mất đi cái làm nên sức sống của nó.  Vấn đề “nhận nhiệm vụ” ảnh hưởng nhiều đến khoa học xã hội hơn là khoa học tự nhiên. Như một số người đã nhận xét, ở các nước xã hội chủ nghĩa cũ, các ngành khoa học tự nhiên có thể rất phát triển trong khi các ngành khoa học xã hội để lại rất ít dấu ấn vào văn minh nhân loại. GS Hà Huy Khoái có lần phát biểu nửa đùa nửa thật “Thực chất, ở Việt Nam chưa có khoa học xã hội”. Phát biểu của ông đã gây ra những phản ứng khá dữ dội. Nói một cách khách quan hơn, nó có đấy, nhưng nó yếm khí và thiếu sức sống.

Học như thế nào?
Ngày xưa để học được chữ thánh hiền, cái quan trọng nhất là cần có chí. Cái chí để đi bắt đom đóm bỏ vào lọ làm đèn mà đọc sách thâu đêm. Trong công việc học tập bây giờ, trong việc tiếp thu kiến thức khoa học của nhân loại tưởng như vô hạn, chỉ có chí thôi chắc là không đủ.

Như tôi vừa trình bày ở trên, khoa học không bị cái bệnh tự phụ coi những luận điểm của mình đúng một cách tuyệt đối, đúng một cách phổ quát. Mỗi lý thuyết khoa học được khai triển bằng tính toán, bằng lập luận từ một số nhỏ khái niệm, một số tiên đề cơ sở. Mỗi lý thuyết có logic nội tại của nó, nó không tự mâu thuẫn, nhưng những kết luận mà người ta rút ra từ nó chỉ khớp với thực tế khách quan trong một phạm vi nào đó. Theo một nghĩa nào đó, mỗi lý thuyết là một trò chơi trí tuệ, với luật chơi được xác định rõ ràng mà trong đó người chơi có thể triển khai khả năng tư duy của mình để đi đến những kết quả nhiều khi nằm ngoài sự mong đợi ban đầu.

Rất ít khi người ta chơi trò gì một mình.  Để cho cuộc chơi thực sự cuốn hút, để cho người chơi có thể thực sự triển khai mọi tiềm năng tư duy của mình để đi đến những kết quả bất ngờ, đi đến sáng tạo, cuộc chơi phải có bạn chơi và phải có trọng tài. Để minh hoạ quan điểm này, tôi xin đưa ra một gợi ý nhỏ, nhưng rất nghiêm túc.

Nhờ vào internet, hiện tại người ta có thể tìm được miễn phí rất nhiều tài liệu học tập miễn phí ở trên mạng. Một số trường đại học có tên tuổi như MIT, Stanford còn tổ chức công bố miễn phí hầu hết các tư liệu học tập. Thay bằng việc phải bỏ ra 50 ngàn đô-la một năm để đến đó học, mà không phải cứ có 50 ngàn đô-la là đã được nhận vào học, bạn có thể truy cập miễn phí các tư liệu học tập, theo dõi các bài giảng video. Vậy có đúng là bạn cứ ngồi ở Hà nội, hay Sài gòn, là cũng có thể học như sinh viên ở MIT hay ở Stanford hay không.

Tôi nghĩ rằng trừ khi bạn có một ý chí sắt đá, dù có được cung cấp tất cả mọi tài liệu trên đời, dù dược theo dõi miễn phí các bài giảng, ở nhà một mình bạn vẫn không thể học được. Bởi vì ngồi theo dõi bài giảng trên mạng một mình không phải là một cuộc chơi thú vị: không có địch thủ, không có đồng đội, không có lộ trình, không thấy mục tiêu, không thấy giải thưởng. Đó là những thứ không liên quan trực tiếp đến nội dung khoa học của bài giảng nhưng đó là cái mà người đi học cần để phấn đấu liên tục. Học một mình, bạn có thể tập trung cao độ trong một hai ngày cho đến một tuần. Nhưng bạn cần có tập thể, có lớp học, có thầy giáo để duy trì nỗ lực học tập.

Gợi ý của tôi là tại sao các bạn không tự tổ chức cùng học theo giáo trình được cung cấp trên mạng. Tại sao không thể dùng trực tiếp bài giảng, tư liệu học tập cung cấp miễn phí trên mạng trong các lớp học chính khoá. Các thầy không nhất thiết phải giảng cả buổi nữa, mà có thể cho sinh viên xem bài giảng trên mạng, có thể làm trước phụ đề tiếng việt, sau đó dành thời gian để giải thích thêm, trả lời câu hỏi của sinh viên, và hướng dẫn làm bài tập. Và cuối cùng là tổ chức thi cử nghiêm túc. Tất nhiên gợi ý thì dễ, mà làm thì khó, nhưng tôi không tin là việc này không thể làm được. Kinh phí để tổ chức lớp học như thế có lẽ là không nhiều lắm, nếu so sánh với học phí 50 ngàn đô la một năm ở MIT hay Stanford.

Với gợi ý có tính suy tưởng này, tôi hy vọng làm nổi lên được sự quan trọng của việc tổ chức học tập. Học tập là một hoạt động tập thể và có tổ chức. Như đã nêu ở trên, thiếu một tập thể có tổ chức, con người nói chung không có khả năng duy trì nỗ lực của mình trong một thời gian dài. Thiếu tranh biện con người nhanh chóng lạc vào con đường chủ quan, con đường luôn dẫn đến cái đích là sự bế tắc. Bản tính con người là hiếu thắng, cái cần thiết để tạo ra sự sôi động trong tranh luận, những cũng là cái làm hỏng cuộc tranh luận, biến nó thành chiến trường để người này đè bẹp người kia. Vì vậy trong mọi cuộc chơi tập thể cần có một luật chơi lành mạnh để cho sự cạnh tranh chỉ tạo ra nỗ lực để mỗi người vượt lên chính mình, chứ không phải là cái cớ để thỏa mãn bản năng hiếu thắng. Và cuộc chơi cần một người trọng tài, nắm vững luật lệ và có thẩm quyền điều khiển cuộc chơi. Ngoài ra, chính những ràng buộc của luật chơi bắt người chơi phải vươn tới sự sáng tạo thực sự.

Tôi để ý thấy người ta phá bỏ luật chơi dễ dàng quá. Tôi xin dẫn một ví dụ nhỏ là việc viết thư giới thiệu. Viết thư giới thiệu là một công việc khá vất vả mà lại không thể mong đợi phần thưởng gì khác ngoài cảm giác hoàn thành bổn phận. Để giới thiệu cho một đồng nghiệp vào một vị trí phó giáo sư, hay giáo sư, thường thì người giới thiệu phải tìm hiểu kỹ công trình của người mình giới thiệu để chỉ ra chỗ nào hay, chỗ nào đặc sắc, chỗ nào thì cũng chỉ bình thường, và nêu ra ý nghĩa chung của công trình. Không viết được đầy đủ nội dung như vậy, thì lá thư giới thiệu không có mấy trọng lượng, mà người viết thư giới thiệu lại có thể bị đánh giá, hoặc là về sự nghiêm túc, hoặc là về trình độ. Viết thư là một việc rất vất vả, mà không có ai khen ông này ông kia viết thư giới thiệu rất hay, vì trên nguyên tắc thư giới thiệu được giữ bí mật. Tóm lại, viết thư giới thiệu là một việc vất vả, không có bổng lộc, nhưng lại cần phải làm để ủng hộ một người đồng nghiệp xứng đáng, hoặc chỉ đơn thuần là để thực hiện bổn phận của mình. Viết thư giới thiệu cho sinh viên cũng mất công, nhưng không vất vả như viết thư giới thiệu cho đồng nghiệp.

Có một lần, một sinh viên mà tôi đã từng dạy ở Hà nội nhờ tôi viết thư giới thiệu.  Khi tôi còn đang do dự vì tôi đánh giá bạn ấy không thực sự xuất sắc, thì anh ta gửi cho tôi một bức thư giới thiệu soạn sẵn để tôi chỉ việc ký vào đó. Khi tôi tỏ ra vô cùng ngạc nhiên về cách làm này, thì bạn ấy trình bày là các thầy giáo khác yêu cầu bạn ấy làm như thế. Một số người có thể coi đây là việc nhỏ, nhưng tôi nghĩ chính từ những chuyện nhỏ như thế sẽ làm tha hoá cả hệ thống.

Khi chuẩn bị bài nói chuyện này, ý định của tôi là chia sẻ những suy nghĩ tản mạn của mình về việc học tập, chứ không định phê bình ai cả, càng không có ý định phê bình nền giáo dục ở nước ta. Đã có nhiều người chỉ ra rất nhiều bất cập, tôi không thấy cần thiết phải hoà thêm tiếng nói của mình vào đó. Nhưng nếu chỉ nêu ra một vấn đề, vấn đề lớn nhất, thì theo tôi đó là mức độ tha hóa của hệ thống.

Xin quay lại sự kiện Đồi ngô mà các bạn đều đã biết cả. Đây là một sự kiện vô cùng đặc biệt, vì chuyện thí sinh quay phim giám thị vi phạm qui chế thi là điều chưa từng có tiền lệ trong lịch sử nhân loại. Đây là một câu chuyện rất buồn, nó phải là tiếng chuông cảnh tình về mức độ tha hoá của hệ thống. Hãy khoan quy trách nhiệm cho một cơ quan, một cá nhân nào mà hãy bình tâm suy nghĩ. Để cho một việc như vậy xảy ra, phải có nhiều người từ trung ương đến địa phương, ở trong và ngoài ngành giáo dục, đã không tôn trọng luật chơi. Kết quả là kỳ thi tốt nghiệp, cái đáng ra phải là một thủ tục mang tính nghiêm cẩn, phải là một cái mốc thiêng liêng cho cả quá trình lao động học tập của học sinh, lại trở thành một trò đùa, một trò đùa làm chúng ta muốn khóc.

Nước Mỹ có thể tự hào về những trường đại học của mình. Các đại học ở Mỹ thường là tương đối trẻ, trường đại học Chicago nơi tôi làm việc cũng mới khoảng 100 tuổi, đồng niên với Đại học quốc gia Hà nội. Có lẽ cũng phải trả lời câu hỏi, cái gì là “bí quyết thành công” của họ. Vào thời điểm hiện tại thì ta có thể nói rằng lý do thành công của họ là họ rất giàu, có nhiều giáo sư giỏi, có cơ sở vật chất đầy đủ, hiện đại. Nhưng nói như thế là nhầm lẫn giữa kết quả và nguyên nhân. Ban đầu, họ không giàu, mà cũng không có nhiều người thực sự xuất sắc nếu so với cái trường đại học ở châu Âu vào cùng thời. Tuy không có một câu trả lời duy nhất, nhưng một nguyên nhân chắc chắn được nhắc đến là tinh thần fair-play, mọi hành vi ăn gian đều bị trừng trị một cách vô cùng nghiêm khắc.

Tôi cho rằng sự trung thực là một hành vi khó mà học được từ trong sách vở. Để trẻ học được tính trung thực, trước hết người lớn cũng phải học tính trung thực, để tự biết mà làm gương.

Tôi đã nói nhiều về sự cần thiết của việc tổ chức học tập, tính kỷ luật và tính trung thực. Nhưng bạn có thể thắc mắc rằng tại sao tôi nói về trường học mà cứ như là nói về doanh trại quân đội.

Tính kỷ luật và trung thực tất nhiên là không đủ. Cái còn thiếu chính là “niềm say mê” mà tôi nhắc đến lúc bắt đầu.  Say mê đi tìm cái mới, cái chưa biết, tìm lời giải thích cho những gì còn chưa hiểu.  Niềm say mê đi từ đâu đến? Thú thực là tôi không biết chắc chắn, và vì thế mà tôi giả sử rằng con người sinh ra với một bản năng hướng thượng, nói cách khác là đã có sẵn trong mình mầm mống của niềm ham mê. Tôi nghĩ rằng thực ra câu hỏi niềm ham mê sinh ra từ đâu không quan trọng bằng làm thế nào để gìn giữ niềm ham mê, và không để cho nó bị tha hoá. Niềm đam mê, tính hướng thượng hướng thiện là động cơ cho việc học tập, và chính việc học tập đích thực là cái nuôi dưỡng sự hướng thượng hướng thiện bởi những giá trị nhân văn chân thiện, chân mỹ, bởi tình yêu sự thật, và bởi niềm hạnh phúc của sự khám phá,  để vượt qua biên giới giữa những gì đã biết và những gì chưa biết.

Một người bạn tôi có góp ý với tôi rằng bên cạnh niềm ham mê, đừng quên bổ sung sự quả cảm. Sự quả cảm là cái bạn cần để không để lười biếng, hèn nhát dụ dỗ mà quay lưng lại với sự thật. Sự quả cảm cũng là cái bạn rất cần khi đi tìm cái mới. Bạn có tập thể, có đồng đội để cùng học tập, tiến bộ. Nhưng dựa vào kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy rằng khi đã vượt qua biên giới của những gì đã biết để thực sự đuổi theo cái chưa biết, bạn rất cần tính quả cảm vì đi tìm cái mới thường là một hành trình cô đơn, và nó có thể kéo dài nhiều năm.

Lời cảm ơn
Xin chân thành cảm ơn các ông Bùi Đức Lại, Nguyễn Xuân Long, Hoàng Hồng Minh và Nguyễn Phương Văn về những góp ý quí báu.

Tài liệu tham khảo

1. Hannah Arendt: La crise de l’éducation:    http://www.meirieu.com/COURSPHILO/textephilo4.pdf

2. Ngô Bảo Châu: Giữ ký ức: thichhoctoan.net/2013/01/16/giu-ky-uc/

3. Hà Huy Khoái: Muốn có ứng dụng, phải có lý thuyết: vnn.vietnamnet.vn/giaoduc/vande/2006/04/562806/

Advertisements

Written by thichhoctoan

15/03/2013 lúc 16:35

Posted in Độc thoại

61 phản hồi

Subscribe to comments with RSS.

  1. Kudos to you for this speech. Now I totally get what you mean :-), And it helps me a lot in many ways. Thank you! Regarding Hannah Arendt’s essay on education crisis, I notice the document in your link is in French. I do not think many people here can understand French. I have a copy of an English version of it. I will upload it soon for those who are interested. Anyway, it will be a heavy reading material.

    Lê Quỳnh Anh

    15/03/2013 at 18:33

  2. Tôi thấy anh Châu truyền đạt những suy nghĩ và các phương pháp luận mang tính tự thân nhiều. Con người anh sẵn có tố chất, anh sinh ra và trưởng thành trong một môi trường thuận nên vấn đề vận động tự thân luôn mang tính cốt lõi. Những luận điểm anh đưa ra có thể đã phù hợp với tiêu chí của chương trình này, có thể cái ý anh nói nó nằm ẩn sâu trong từng dẫn chứng và cách suy nghĩ của anh mà tôi không nghĩ ra. Nhưng tôi cũng mong lúc nào đó, ở một nơi nào đó, nơi tiếng nói của anh có trọng lượng và sức ảnh hưởng lên nhiều người thì mong những gì anh nói sẽ làm nên không chỉ cách mạng trong mỗi con người mà có tác động tích cực tới những vấn đề xã hội, những chính sách, hệ thống chính trị, … , vì chúng chính là nhân tố tạo ra môi trường sống và học tập, … , xung quanh mỗi cá thể trong xã hội.

    Chắc anh Châu cũng đánh giá được mức độ suy luận và hiểu biết của lớp sinh viên bây giờ thông qua những câu hỏi mà các em đặt cho anh, tôi vẫn thấy có những câu hỏi chỉ để hỏi, thiếu chất khai thác, tranh luận, chính kiến đối với Giáo sư.

    Cảm ơn anh vì những ý kiến xây dựng cho lớp trẻ, chúc anh mạnh khỏe!

    Hienphapvietnam2013

    15/03/2013 at 19:27

  3. Mình sẽ đọc đi đọc lại bài viết thật sự đơn giản và gần gũi với tâm lý sinh viên học sinh hiện nay, giúp họ nhận ra cái đang cản trở họ hằng ngày mà họ không để ý, cái ăn sâu và bám rễ để rồi cần phải phá rào trong một bối cảnh mới, đòi hỏi mới. Bài viết sẽ thực sự bổ ích đối với bạn nào chịu lắng nghe và chịu đọc.

    Cám ơn GS. Châu. Theo ý kiến cá nhân thì tôi đánh giá tích cực.

    huongsenviet

    16/03/2013 at 03:35

  4. Reblogged this on Xhuong and commented:
    Để thi thoảng đọc, nhai và nuốt.

  5. Bài viết này bản thân em tin nó rất bổ ích, mục đích của giáo sư có lẽ không phải ở việc tạo ra một sự cách mạng về việc học, mà có lẽ nó nằm ở chỗ định hình nên những giá trị, những tư tưởng trong lòng người đọc, người đi học. Em tin nó sẽ góp phần tạo ra một luồng gió mới cho bầu không khí quá ngột ngạt của việc học hiện nay. Có nhiều chỗ của bài viết em cũng tin rằng nó góp phần làm cho người đọc hiểu giá trị việc học làm nên giá trị của một công dân, định hình được phẩm giá của con người… và nếu không nói ra một bài dài như vậy. Đôi khi ta vẫn bị u mê trong những lập luận tưởng chừng như đúng, nhưng nó mơ hồ, quanh co và toàn những mỹ từ vô nghĩa.

    Sarah Tran

    16/03/2013 at 12:37

  6. Anh Châu có nghĩ rằng, nếu làm theo lời anh dạy, các bạn trẻ sẽ thành nhà Toán học hết. Tại sao có những người học chỉ hết lớp 3 những vẫn làm lãnh đạo giỏi, vẫn trở thành chủ các doanh nghiệp lớn?

    HT

    16/03/2013 at 13:36

    • Người này chỉ ở Việt Nam mới có thôi, Tôi cũng biết một số ông. Đa số mấy ông này học kiểu ” có cuộc sống an nhàn nhờ vào sức lao động của người khác” bạn HT ạ.

      Hy vọng

      16/03/2013 at 16:24

    • Anh(chị) HT,

      Với câu hỏi thứ 2, em nghĩ “học chỉ hết lớp 3” (của trường tiểu học X nào đấy) ở đây, chỉ là trên danh nghĩa. Còn thực tế, họ học gì, học như thế nào thì chúng ta không biết được.

      Em Nga

      TA Nga

      16/03/2013 at 20:45

    • Học ở đây không phải chỉ ở trường đâu bạn.

      Những người bạn nói, bạn có chắc là sau khi ra trường họ không học nữa? Họ không đến lớp, họ học từ cuộc sống.

      binhvuthe

      17/03/2013 at 19:21

    • Em nghĩ là, cá nhân họ luôn tự học, không ngừng nghỉ học tập dù chỉ 1 ngày, để có thể vươn lên mặc cho hoàn cảnh bắt họ phải dừng việc họ tập tại trường lớp lại ạ. Chẳng có ai là không học mà thành tài cả, học có thể ở trường ở lớp, học có thể ở xã hội, ở bạn bè , ở va vấp ngoài đời. Mong anh/chị đừng đánh giá thấp vai trò của việc học.

      welcometomarkus

      25/03/2013 at 09:21

  7. cảm ơn bác nhiều!

    Augi Domeo

    16/03/2013 at 21:46

  8. Đọc bằng mắt mà ù cả tai. Em chỉ cần một công việc để sống thôi, học hoài mà chẳng vô. Hướng thượng với hướng thiện nghe sao xa xỉ quá.

    Vô danh

    17/03/2013 at 07:40

    • Mình nghĩ là bạn chưa tìm được điều mà bạn thực sự thích đó.

      Học có nghĩa rất rộng, và có vô vàn thứ để học, không chỉ là kiến thức hàn lâm.

      Thân,

      binhvuthe

      17/03/2013 at 19:23

  9. ouff…đọc song hết bài.Quả cảm nghĩa là sao , anh Châu ? chắc là aggressive hoặc impulsive

    k

    17/03/2013 at 08:50

  10. Tuyệt vời. Cảm ơn anh Châu đã chỉ ra những nét lớn phổ quát. Trong một không gian bị tha hóa thì giáo dục cũng khó mà giữ giá trị được. Hy vọng bài của anh sẽ giúp rất nhiều bạn trẻ định hướng lại mình.

    tuyen

    17/03/2013 at 09:25

  11. Gửi GS. Ngô Bảo Châu,

    Cứ mỗi dịp về nước, Giáo Sư lại có những bài thuyết giải bổ ích đối với giới trẻ, trong đó có em. Em được nghe bài đối thoại này tại Đai học Mở và được nghe buổi giải đáp thắc mắc của Giáo Sư tại buổi hướng nghiệp & khởi nghiệp ở nhà thi đấu Phan Đình Phùng.

    Tuy vậy, trong ngày hội hướng nghiệp & khởi nghiệp tại nhà thi đấu Phan Đình Phùng, em được ngồi ở vị trí gần với các đại biểu của buổi lễ. Và tình cờ em nghe được cuộc trò chuyện của hai cô đại biểu ngồi ở gần bên. Hai cô nói với nhau rằng để được Giáo Sư về trường Nguyễn Tất Thành tham dự buổi lễ thì trường đã phải chi ra một khoản tiền khá lớn??? Nghe xong, em càm thấy ngạc nhiên, bất ngờ và bàng hoàng.

    Vậy nên hôm nay em mới mạn phép gửi vài dòng đến trang blog của Giáo Sư để có thể biết thêm sự tình thấu đáo. Vì là đọc giả của trang blog Thích học toán khá lâu, và rất trân trọng những chia sẽ chân thành cùa Giáo Sư về tính trung thực, sự ngay thẳng trong nhân cách của con người. Thế nên em vẫn còn rất bức xúc với nội dung cuộc trò chuyện của hai cô đại biểu trong buổi lễ ngày 17/03/2013.

    Mong được nhận phản hồi từ Giáo Sư.

    Thân trọng,

    Quang Dũng từ Sài Gòn.

    Bùi Quang Dũng

    17/03/2013 at 15:54

    • Tôi không đưa ra đòi hỏi gì với trường NTT để tham gia buổi này. Trong gói quà của trường NTT tôi thấy có một món tiền mà tôi định sẽ sử dụng vào mục đích từ thiện. Tôi không biết nội tình của trường NTT nhưng tôi cũng đoán rằng họ chắc phải bỏ ra một khoản không nhỏ để tổ chức buổi giao lưu hôm qua. Thực ra đó là một khoản chi cho công tác PR của trường. Nhưng như bạn cũng thấy, buổi giao lưu tổ chức luộm thuộm, và tôi cũng hơi cảm thấy khó chịu vì vô tình phải tham gia vào công việc PR này. Nếu có tham gia vào một hoạt động PR kiểu này lần sau, chắc chắn tôi sẽ phải làm hợp đồng với đòi hỏi rõ ràng, để có thêm tiền cho việc từ thiện.

      thichhoctoan

      17/03/2013 at 22:32

    • Tôi thấy không có gì “ngạc nhiên và bàng hoàng” ở đây bạn ạ. Để có những bài giảng bổ ích và lý thú cho các bạn, những người như GS Châu đã phải mất rất nhiều thời gian và công sức để học hỏi, tích lũy, tổng kết và truyền đạt lại cho các bạn. Rất nhiều người tài nổi tiếng thế giới được trả rất nhiều tiền để đi giảng bài, diễn thuyết và điều đó hết sức bình thường và công bằng vì họ xứng đáng. Đồng thời nhiều khi họ cũng sẵn sàng giảng bài miễn phí hoặc dùng tiền thù lao vào những mục đích phù hợp. Nên việc này không có gì trái ngược với “tính trung thực, sự ngay thẳng trong nhân cách”.

      Ánh

      18/03/2013 at 04:46

  12. Mặc dù nói như vậy, nhưng em nghĩ rằng thực tế thì, đối với học sinh, sinh viên nước ta tại thời điểm này, việc tìm ra được cái gọi là đam mê, hướng thiện, hướng thượng và sự quả cảm để nghiên cứu, học tập, có lẽ là một điều gần như “không tưởng”. Trong một môi trường mà chính nền giáo dục đang có vấn đề, thì làm sao có thể mong những người trẻ, chưa có sự lăn lộn ngoài xã hội, chưa từng nhúng chàm những trở ngại của thực tế, nói trắng ra là kinh nghiệm sống còn ít ỏi, cộng thêm cá tính của bản thân, mong ước của chính mình còn chưa xác định rõ, thì làm sao có thể tự định hướng cho chính mình? Em nghĩ, việc những người đi trước hỗ trợ học sinh trong định hướng cách học, cách chọn ngành nghề của bản thân là điều vô cùng quan trọng, nhưng ai cũng nói rất chung chung: đi theo đam mê của mình, hãy sống với giấc mơ của mình,… Trong khi sự thật là, không phải lúc nào đam mê cũng làm nên thành công, không phải lúc nào giấc mơ cũng có thể đạt được. Việc học sinh, sinh viên bây giờ sống, học, làm việc và chọn nghề theo một kiểu rất rập khuôn, hay còn gọi là stereotype ấy, em nghĩ là chuyện dĩ nhiên. Họ không có say mê, vì thực sự say mê làm gì được trong một xã hội bất công, cùng là người với nhau mà kẻ thì đẩy xe bò, không có tiền đi học, kẻ thì ngồi Audi, không cần đi học cũng có tiền. Và họ không đủ quả cảm để duy trì cái ham mê ấy, vì ở hầu hết các trường hợp, sự dũng cảm mới nhen nhúm lên của người trẻ sẽ bị những ý kiến của xã hội dập tắt, cho là tham vọng, cho là viển vông, và thỉnh thoảng cũng bị những cái unfair kia chồm lên đánh bại, khi mà người có tài lại sống không bằng nổi người không có tiền.
    Em nghĩ, lớp trẻ bây giờ đều cảm thấy đó là một thủ tục khi trước khi học, phải nghĩ đến: Học xong rồi làm gì? Học cái này thì sau này có ăn được không? Kể cả họ đam mê, họ có đủ dũng cảm, nhưng cái gánh nặng của tương lai bất ổn quá lớn, đủ để đánh bại niềm đam mê đó, khiến họ lại trở về chọn những gì dễ thay vì những gì đúng đắn.
    Cũng chỉ là vài suy nghĩ của em khi đọc bài viết của thầy 🙂 Em cũng chỉ là một học sinh chưa rời ghế nhà trường, nên suy nghĩ còn nông cạn, quan điểm còn phiến diện hay chưa hiểu rõ ý tứ của thầy, dù vậy, em vẫn cảm thấy muốn bộc bạch suy nghĩ của mình. Em cảm ơn thầy vì bài viết tâm huyết và khơi gợi nhiều ý tưởng. Hi vọng bài viết sẽ đến được với trái tim của nhiều bạn trẻ ạ. 🙂

    Ha

    17/03/2013 at 16:18

    • chúng ta cũng có đam mê đó bạn: iphone, Audi hay sao Hàn chẳng hạn 😀

      mười tạ

      20/03/2013 at 05:33

  13. Reblogged this on Xuan Luong's Blog and commented:
    Một bài viết từ blog của GS. Ngô Bảo Châu 🙂

    luonghoaixuan

    18/03/2013 at 15:45

  14. Reblogged this on binhfit™ and commented:
    Học như thế nào? – GS Ngô Bảo Châu

    binhfit

    19/03/2013 at 04:01

    • Theo e nghĩ thì việc học đâu chỉ phải là ở trong nhà trường,nhiều người không được học hành bài bản nhưng đâu có nghĩa là họ không học gì,nều thế thì bao nhà khoa học như Faraday,Enstein,Edison,… thì sao?Như nhà khoa học Newton nói:”Toán học là ngôn ngữ của tự nhiên”,đâu phải chỉ có nhà khoa học mới phải học toán,nó vừa rất thú vị,rèn luyện tư duy lôgích giải quyết vấn đề(kể cả có học ngoại thương,ngân hàng).Tuy vậy e thấy rằng có lẽ chương trình toán phổ thông vẫn chưa hướng tới giải quyết mục tiêu thực tế,ví dụ như số phức.rất nhiều bạn e không biết từ đâu có i^2= -1,…theo e nghĩ chương trình toán ngoài việc đưa ra kiến thức thì nhiều lúc không hiểu kiến thức đấy từ đâu mà ra,không thấy cái hay và ứng dụng của nó bởi vậy nhiều bạn không có hứng thú,học là để thi và thi xong là quên.Và e thấy chương trình thi hiện tại mang nhiều tính học thuộc hơn là tư duy,giả dụ như trong đề toán đại học câu nào cũng 1 điểm thì tội gì mà làm những câu khó như bất đẳng thức.E thấy ý kiến thầy rất hay nhưng lần sau thầy có thể chia sẻ trải nghiệm,kỉ niệm thú vị trong việc học tập,giảng dạy toán như vậy sẽ cụ thể và giúp cho mn có thể rút kinh nghiệm bổ ích hơn.E rất tâm đắc cuốn Chuyện thật như đùa của Richard Feynman,qua cuốn tự truyện đó e thấy m học được nhiều bài học bổ ích.E cám ơn thầy về những ý kiến đã chia sẻ.

      tuanngoc

      20/03/2013 at 07:57

  15. Em là người trực tiếp ngồi trong hội trường C2-ĐHBKHN nghe GS nói chuyện và giao lưu.
    Bài nói chuyện rất có ý nghĩa cho dù phải nói thật lòng là “hơi buồn ngủ” do GS chỉ “đọc” nguyên văn lại những gì đã viết. Cũng vì lý do này mà đôi lúc người nghe có cảm giác bài nói không được liền mạch, các phần kêt hơi hẫng.
    Rất may là đã có blog này để có thể ngẫm lại.
    Cảm ơn GS và chúc GS luôn mạnh khỏe.

    mộc lan

    20/03/2013 at 09:06

  16. Bài viết hay nhưng hơi dài. Lời văn chắc chắn nhưng đôi khi lại hơi lan man, thiếu sự cô đọng để hướng đến mục tiêu cần trình bày. Có nhiều ý tôi chưa hoàn toàn đồng ý với GS do anh đang đứng ở góc nhìn hơi khác so với nhìn nhận chung của xã hội. Cái giỏi của người viết là trình độ cao nhưng phải viết để cho người dân có trình độ thấp hơn hoặc tầng lớp bình dân có trình độ thấp vẫn hiểu được và học được qua bài viết. Nếu được phép chấm điểm cho bài viết thì tôi chỉ cho anh 7 điểm.
    Dương

    Dương

    20/03/2013 at 16:24

  17. Em đồng ý với anh là các vấn đề về giáo dục ngày nay chủ yếu là vấn đề về đạo đức. Nhưng ca ngợi nước ngoài về sự trung thực, tinh thần kỷ luật để đối lập với Việt Nam thì em thấy không thỏa đáng. Công nhận là ở các trường đại học danh tiếng của Mỹ thì nhìn vào bề mặt mọi thứ đều ngăn nắp, tử tế, người người chăm chỉ nhưng có những điều mục ruỗng từ bên trong. Nếu anh theo dõi các chuyện của nước Mỹ chắc hiểu xã hội đó lừa đảo kinh khủng. Bộ phim tài liệu Inside Job (http://en.wikipedia.org/wiki/Inside_Job_(film)) trong khi mô tả khủng hoảng tài chính diễn ra thế nào có một đoạn nói về vai trò của các nhân vật tiếng tăm giới học thuật trong việc lừa bịp xã hội để kiếm tiền ra sao. Em nghĩ hệ thống giáo dục đại học và sau đại học của nó mạnh thì chủ yếu dựa trên một số trường điểm và sự hấp dẫn nguồn nhân lực nước ngoài. Giáo dục phổ thông của Mỹ đang có vấn đề trầm trọng. Em comment thế này vì em thấy cách nói đề cao các nước giàu mạnh làm nhiều người mơ tưởng sang đó và khinh rẻ việc sống ở Việt Nam. Em thì thấy là ở đâu cũng có vấn đề, và em thích cách nói theo kiểu phim 3 Idiots của Ấn Độ hơn, nó không cổ vũ việc học tập bằng cách so sánh đề cao nước ngoài mà khơi gợi lòng say mê cũng như mở ra những cơ hội thành công và sống hạnh phúc trong nước.

    Strawberry

    22/03/2013 at 07:33

    • Suy luận tuyệt đối chỉ có ý nghĩa cho hội truyền giáo kín bưng, cho sự thỏa mãn tự thân, “ta hơn tất thảy”.

      hmhoang

      23/03/2013 at 13:08

    • đồng ý với bạn Strawberry là có nhiều những tiêu cực bên Mỹ, một bộ phận người Mỹ rất thâm hiểm nếu như bạn đọc “sát thủ kinh tế” và một loạt tài liệu về sự lừa đảo đẳng cấp “quốc tế” mà ko phải ai cũng nhận ra. Nhưng rõ ràng là xã hội Mỹ và châu Âu vốn dĩ đã hấp dẫn đối với người VN ta bởi hệ thống an ninh xã hội, y tế, giao thông… tốt hơn rất nhiều. Nếu có cơ hội đi học và làm việc ở những xã hội tiên tiến, tại sao lại không chứ? để được mở rộng tầm mắt, bắt nhịp với văn minh của thể giới, phát triển bản thân mình trước tiên, hình thành nhân sinh quan về xã hội, đạo đức, cách nghiên cứu học tập có hiệu quả. Tôi từng đọc một bài của 1 ông tướng Trung Quốc http://www.gocnhinalan.com/bai-cua-khach/tuong-trung-quoc-ban-ve-nien-tin-va-dao-duc.html
      để thấy rằng tri thức của nhân loại không ko bị chia cắt bởi lãnh thổ, biên giới quốc gia và con người. Nhìn vào sự thật, sự tiến bộ của các nước giàu có và nói lên điều đó ko có nghĩa là quay lưng với đất nước mình.

      banhdacuahp

      21/04/2013 at 18:21

  18. Cảm ơn giáo sư vì những chia sẻ cởi mở, chân thành và tâm huyết về việc học. Em nghĩ mình tìm được nhiều sự đồng điệu cũng như nhiều kinh nghiệm và hướng dẫn bổ ích từ bài viết, mặc dù đối với em thì nó cũng chỉ là một tài liệu mang tính tham khảo (nhưng có giá trị và có uy tín ^^). Em thích cách viết và lập luận của giáo sư vì nó trong sáng và chặt chẽ. Tuy nhiên hình như giữa các phần đôi lúc hơi rời rạc ạ (chắc do đây là giao lưu), nên em thử cách tiếp cận khác: chia bài viết ra thành nhiều phần hoàn toàn riêng biệt, khi đó có một điều khá thú vị là mỗi đoạn đều có thể trở thành một bài học trọn vẹn mà ta có thể chiêm nghiệm, thậm chí là suốt đời.

    vtlearnstoblog

    22/03/2013 at 23:38

    • Bạn cảm nhận đúng đấy. Cảm ơn bạn.

      thichhoctoan

      23/03/2013 at 02:19

  19. Tôi đã viết xong bài về Hiến Pháp rồi, mời các bạn sang bên website Cùng Viết Hiến Pháp, mục về Quyền con người, đọc thử xem có hay không ?!

    Bây giờ tôi sẽ phát biểu cảm tưởng của tôi về bài “Học như thế nào?” của GS Châu. Cảm tưởng sẽ hơi dài, tôi lại làm theo kiểu đăng nhiều kỳ, khi nào mọi người tức quá, ném đá xua đuổi, thì thôi.

    Trước tiên là nhân đọc bài này, thấy nó có phong cách rất cá nhân, tự truyện ( mà tôi rất mê, chứ không phải như bạn nào đấy cứ đòi GS phải khái quát thành luận điểm xã hội, trình bày một bài diễn thuyết hùng hồn chặt chẽ để kêu gọi dân chúng làm cách mạng tự thân và xã hội vv.), thì tôi nghĩ đến việc người Nhật hay cho tìm viết tiểu sử của các nhân vật tài giỏi, để tìm hiểu xem điều gì làm nên tài năng của họ. Không rõ các bạn Nhật đã tìm ra điều ấy chưa, nhưng nó cho thấy là họ coi trọng tài năng, và ngoài ra ý ấy hợp với tôi, vì khi tôi bắt chước họ, thì tôi rút ra được cho mình vài điều rất là cơ bản.

    lan huong

    24/03/2013 at 14:03

    • Như vậy thì, bài “Học như thế nào” này thực ra có nghĩa là “Tôi đã học như thế nào ?” chứ không phải là “Các bạn phải học như thế nào ?”. Ngoài ra, tôi xin lưu ý là, khi mọi người hỏi bác Châu là bác ấy học như thế nào, dường như nó có ngụ ý thêm là “… để có được giải Fields như GS ?”, chứ nếu không thì tại sao lại không có ai hỏi bác Vũ Hà Văn xem bác ấy học như thế nào, chẳng hạn ?

      Đến đây thì tôi nhớ tới một truyện ngụ ngôn, trong đó sói dạy cáo làm thế nào để bắt ngựa. Sói bảo cáo : ” Mày nhìn xem mắt tao đã đỏ lên chưa ?” “Đỏ rồi, như hai hòn than ấy !”, “Mũi tao đã phì khói chưa ?” “Phì khói rồi, như hai cái bễ lò rèn ấy!”, “Đuôi tao đã dựng đứng lên chưa ?” “Dựng như ngọn cờ trước gió ấy!” “Thế thì, tiến lên thôi!”. Sói bèn xông tới, quật ngựa xuống, xé xác ăn thịt, cùng chia cho cáo. Cáo thấy dễ quá, sướng quá, bèn bắt chước làm theo. Chuyện kết thúc hơi bi thảm, tôi xin không kể tiếp kẻo các bác buồn.

      Như vậy, theo bác Châu thì để học được, bác ấy thấy là cần phải có mục tiêu hướng thượng, hướng thiện, về kỹ năng và phẩm chất, thì óc tổ chức, lòng quả cảm, “sự trung thực, tính kỷ luật cộng hưởng với niềm đam mê là những yếu tố quan trọng nhất” (tôi lấy lại lời báo Tuổi Trẻ). Liệu khi chúng ta có đủ những điều đó thì chúng ta có học được không ? Điều này tất nhiên là phải chiêm nghiệm, kẻo lại mang số phận của cáo. (Tôi đùa thôi, các bác đừng nổi giận, tất nhiên là cũng như các bạn, tôi rất trân trọng những chia sẻ của GS, tôi cảm thấy những điều ấy là quan trọng).

      lan huong

      25/03/2013 at 13:09

      • Lan Huong say mê suy luận như thế, dễ thành chủ quan.

        Nên quay lại bản thân cái thực tế nguyên thủy, rằng ở đây “NBC trình bày suy nghĩ của mình về ‘Học như thế nào’ “.

        hmhoang

        25/03/2013 at 14:50

      • Cụ Hinh ơi, bên ngành của em chỉ thích chủ quan. Cụ Hinh đã bao giờ thấy một “tình yêu khách quan” chưa ?
        Em mới chỉ đang mở bài, khoanh vùng vấn đề, tóm tắt tác phẩm thôi.

        lan huong

        26/03/2013 at 10:13

      • Lan Huong đang thỏ thẻ, mà Cụ Hinh đã tưởng là Lan Huong đã ra nghị quyết, chán thế chứ nhỉ.

        Nào, lúc nào Lan Huong thỏ thẻ xong, nhắc Cụ Hinh nhé.

        hmhoang

        26/03/2013 at 12:58

      • Tôi dùng từ “tình yêu” ở đây với nghĩa rộng nhất của nó, nhưng muốn nói rõ thêm là nó bao gồm nhất là tình yêu bản thân. Tôi cũng không mong đợi một thế giới chỉ toàn tình yêu, vì, như Johny Hallyday hát bài “l’envie” (Ham muốn), phải có bóng tối thì ta mới biết yêu ánh sáng, có lạnh thì mới yêu lửa, có đói khát thì mới yêu đồ ăn, để có thể yêu bây giờ thì đừng nên yêu mãi mãi, đại khái thế (hihi).

        Trong tình yêu có thiện và mỹ, tôi lấy lại ví dụ về đứa trẻ sơ sinh, nó vừa yếu ớt vừa xinh xắn, gợi cho chúng ta lòng thương và sự mê thích. Tôi ngờ rằng chính là thiện và mỹ sẽ đưa ta tới sự thật, nên khi nghe ai nói là do còn nghèo đói thì nên dẹp thơ ca đi là tôi thấy các bạn ấy sai lầm lắm. Các bạn cũng hỏi GS làm sao để có đam mê, tôi cho là tình yêu đối với vật thì gọi là đam mê, ai biết yêu người thi cũng sẽ biết yêu vật. Đam mê, như vậy, sẽ là lòng trân trọng và sự mê thích vẻ đẹp, vậy thì muốn có đam mê với điều gì, môn học gì, thì chúng ta phải thấy nó đẹp. Rousseau cũng có định nghĩa tình yêu đấy : đó là khi ta gặp một người nào đấy, rồi ta để ý họ, rồi gặp đi gặp lại hoài, rồi từ từ một tình cảm âu yếm và êm dịu sẽ len lỏi vào tim ta :-). Tôi cho là đối với vật, hoặc là môn học, thì cũng vậy thôi.

        lan huong

        27/03/2013 at 14:20

      • Đọc comment của lan hương thì hiểu ra là bạn nghiên cứu về “tình yêu”. Tò mò quá, không hiểu bạn nghiên cứu “nó” từ góc độ nào. Văn học, nghệ thuật hay là y tế cộng đồng?

        thichhoctoan

        27/03/2013 at 20:36

      • Ối GS tóm tắt sự nghiệp cả đời em chỉ có vậy thôi làm em mắc cỡ quá. Nhưng mà chắc cũng có đúng. Em nghiên cứu về cá nhân, hơi theo khuynh hướng xã hội học. Giả thuyết của em là cá nhân rất yêu chính bản thân nó (và đó là điều rất tốt), nhưng tình yêu với cộng đồng sẽ là sợi dây nối nó với thực tế, như hình ảnh cánh diều của bác Thiệp, được sợi dây nối với mặt đất.

        Em cũng rất quan tâm đến vấn đề giáo dục, ở mức độ cao thì em không chắc, nhưng ở mức độ thấp, thì em tin rằng người ta chỉ dạy và học được bằng tình yêu. Trẻ con chỉ cần nó yêu trường lớp, bạn bè là tự khắc chúng sẽ ham học. Chính vì vậy mà em rất quan tâm đến phương pháp của thầy Hồ Ngọc Đại, với cả trái tim mình, em tin là nó đúng, vậy mà có vẻ như mọi người không để ý lắm. Thế mà, em tin là, đây chính là điều thiếu thốn lớn lao nhất của giáo dục Việt Nam. (Mong các bạn đừng ném đá nhiều quá kẻo em lại phải xách dép chạy mất !)

        lan huong

        27/03/2013 at 23:05

      • Bây giờ giả sử như chúng ta đã có đủ động cơ hướng thiện và hướng thượng, tức là ham muốn học tập, vậy chúng ta có thể học được chưa ? Hihi bằng kinh nghiệm của bản thân tôi biết rõ là chưa đâu, chắc là còn phải có một số phẩm chất kỹ năng thích hợp. Óc tổ chức, sự trung thực, tính kỷ luật, niềm đam mê và lòng quả cảm sẽ là cần thiết cho việc học, GS nói thế. Tuy nhiên GS không đưa ra định nghĩa việc học là gì, nên tôi tự cho một định nghĩa (chủ quan) của mình. Tôi nghĩ rằng học là tập trung tư tưởng vào một vấn đề, để hiểu nó, nắm bắt nó. Vậy thì muốn học được thì phải có khả năng tập trung, vì cho dù ta rất muốn làm vui lòng cha mẹ, nhưng ngồi trước trang sách, mà cứ nghĩ lan man, thì làm gì được ?, và đó là một trạng thái đau khổ khiến trẻ con chán học. Tôi biết có một thằng bé nó phải học viết chữ “maman” (nghĩa là “mẹ”), nhưng nó cứ nhầm chữ “m” với chữ “n”, và hai mẹ con đánh vật với nhau mãi, mà cu cậu chỉ tạo ra vô số tổ hợp khác nhau nhưng chẳng cái nào đúng cả.

        Chắc rằng GS đã giả thiết rằng mọi người đều có khả năng tập trung cả rồi, nên những phẩm chất mà GS đưa ra là để giúp cho việc học tốt hơn (nó rất có ích cho tôi, vì tôi hiểu ra vì sao tôi vẫn còn đang “lưu lạc trên đường công danh” :-D). Nhưng tôi nghĩ là mấu chốt thực sự của việc học, chính là khả năng tập trung. Người nào tập trung cao, đều đặn, bền bỉ, thì học tốt. Và đồng thời, cũng phải có khả năng “thôi tập trung”, tức là thư giãn, khi cần thiết. Vì chúng ta thấy là có nhiều trường hợp học quá hóa điên, và trong ngành toán không phải là thiếu ví dụ để dẫn chứng.

        lan huong

        28/03/2013 at 10:31

      • Bạn Lan Hương viết: “Trẻ con chỉ cần nó yêu trường lớp, bạn bè là tự khắc chúng sẽ ham học. Chính vì vậy mà em rất quan tâm đến phương pháp của thầy Hồ Ngọc Đại, với cả trái tim mình, em tin là nó đúng, vậy mà có vẻ như mọi người không để ý lắm. Thế mà, em tin là, đây chính là điều thiếu thốn lớn lao nhất của giáo dục Việt Nam”. Có thật vậy không nhỉ?

        Qua trải nghiệm của mình, tôi nhận thấy trẻ con thường rất dễ tính, đặc biệt là trẻ con tiểu học (càng bé càng dễ tính). Các con không cầu kỳ lắm về môi trường học tập, cũng như cách tổ chức dạy học của các thầy cô. Nói chung đã được đi học thì kiểu gì cũng làm cho các con thấy vui, dù lớp 20 bạn hay lớp nhồi nhét 50 – 60 bạn; lớp có sân chơi hay lớp có đủ phòng học chức năng; lớp với những bờ tưởng ẩm mốc lở lói hay lớp trang hoàng sặc sỡ.v.v…. Thỉnh thoảng tôi có đến làm việc ở một số trường tư có điều kiện dạy học rất tốt. Khi họ giới thiệu ở đó họ đã tạo cho trẻ một môi trường học tập khiến trẻ vui sướng, hạnh phúc thế nào…, thường tôi chỉ mỉm cười mà không vồ vập tìm hiểu, bởi xét cho cùng tôi chưa thấy ở trường nào mà trẻ con mang gương mặt buồn rầu cả. Đến đâu tôi cũng thấy các con hớn hở, tưng bừng, cho dù người lớn nhìn điều kiện học tập của các con thì cám cảnh sụt sùi. Nói chung trẻ con có biệt tài làm cho bản thân mình cảm thấy hạnh phúc, bất chấp ngoại cảnh.

        Nói tóm lại, tôi không tin là trẻ con ở trường thầy Đại thấy mình vui hơn, hạnh phúc hơn trẻ con ở trường khác. Bằng chứng là tôi không thấy đời học trò của mình kém hạnh phúc hơn anh Châu dù anh Châu được học ở trường Thực Nghiệm còn tôi chỉ được học trường làng, dù thầy cô của anh Châu là những nhà sư phạm tài danh còn thầy cô của tôi chỉ là những người nông dân biết chữ (đã vậy một số thầy cô cũng chẳng yêu nghề, yêu trẻ con lắm).

        Nói thế không có nghĩa là tôi không ủng hộ những nỗ lực nhằm mang đến cho trẻ các điều kiện học hành tốt hơn cũng như các cách thức tổ chức dạy học văn minh hơn. Tôi chỉ không đồng ý với việc lấy cảm giác hạnh phúc của trẻ làm thước đo chất lượng môi trường giáo dục, vì nó ít chính xác.

        Hiên

        03/04/2013 at 15:36

      • Cảm ơn bạn Hiên đã phản hồi. Thầy tôi nói rằng những câu hỏi sau một bài thuyết trình là sâm-banh của bữa tiệc. Còn khi chúng tôi không hỏi gì cả thì ông ấy nói rằng sinh viên thời nay thật là amorphes (không có hình dạng gì cả) 😦

        Chắc chúng ta phải tìm một nền móng chung trước khi bắt đầu tranh luận. Bạn cho rằng trẻ con tự có khả năng cảm thấy hạnh phúc. Tôi thấy điều đó giống như là ta cho rằng trẻ con sinh ra tự biết cách khỏe mạnh, hay tự biết cách hòa đồng. WHO định nghĩa sức khỏe bao gồm cả thể chất, tinh thần và xã hội : http://www.who.int/about/definition/fr/print.html. Chẳng lẽ Hiên chưa từng thấy một đứa trẻ buồn rầu, héo hắt, tự ti ư ? Khi lớn lên nó có ổn không ?

        Tất nhiên, giáo dục không chỉ có tiêu chí duy nhất là hạnh phúc. Tôi đặc biệt quan tâm đến khía cạnh này vì giả thiết rằng về mặt thể chất, hiện nay trẻ được chăm sóc khá tốt (nhưng cũng không phải là tốt lắm đâu, nhưng so với thời tôi đi học, còn bị đói, thì đến nay như thế là tạm được). Nếu có một tiêu chí duy nhất cho giáo dục, thì tôi nghĩ đó là sự chừng mực. Tham vọng của cá nhân là vô hạn, để tồn tại trong xã hội, có lẽ nó cần sự chừng mực. Nhưng đó lại là một vấn đề lớn nên tôi không theo đuổi nữa.

        Bác Châu muốn khóc vì sự kiện Đồi Ngô, nhưng mà tôi nghĩ nó còn chưa phải là tệ nhất. Khi tôi đọc bài về cô giáo Thuận, hại chết cả gia đình anh chồng, cũng là gia đình bạn thân của mình, cả người lớn cả trẻ con, mà ra tòa mặt vẫn hầm hầm, lạnh lùng, thì tôi nghĩ đến những đứa trẻ đã qua sự giáo dục của cô ấy mà tim tôi lạnh giá. Chúng ta không biết nhìn ra một con người yêu trẻ hay sao ? Chúng ta giao con của mình cho những người ấy giáo dục hay sao ? Cô ấy đã có một tuổi thơ như thế nào, để lớn lên thành người như vậy ?

        lan huong

        04/04/2013 at 11:54

    • Về động cơ học tập “hướng thượng và hướng thiện” của GS, tôi tin rằng nó là “tình yêu”. Rousseau nói đến đức hạnh duy nhất của loài người mà ông ấy thừa nhận, là “lòng thương người” (la pitié), bác Thiệp gọi nó là “lòng chẳng nỡ”. Ví dụ khi ta nhìn đứa trẻ sơ sinh, thì ta không nỡ làm bất cứ điều gì gây tổn thương cho nó, và nói chung một đứa bé cũng như mọi loài vật khi còn non trẻ, chúng có một vẻ đáng yêu đặc biệt để khơi gợi thêm tình yêu của cha mẹ chúng. Có nghiên cứu về tâm lý nói rằng, khi một đứa trẻ không được thương yêu thì dần dần nó sẽ mất đi những vẻ duyên dáng dễ thương của nó. Đó cũng là bản năng sinh tồn, vì chúng ta tồn tại được trước tiên là vì có người yêu thương, bảo bọc từ khi còn yếu ớt. Để đáp lại tình yêu ấy, chúng ta muốn làm vui lòng người mà ta thương yêu, ví như con sói thì muốn làm vui lòng mẹ sói. Như vậy, thường người mẹ là sẽ người đầu tiên dạy cho con mình bài học tình yêu. Nếu chẳng may sinh ra mà không có mẹ, như trường hợp của Rousseau, thì hẳn là người ta phải tự tìm học lấy bài học ấy, đôi khi rất là khó khăn chật vật.

      Mở rộng ra, tôi tin rằng, những người càng học nhiều, hiểu rộng, thì càng có lòng thương người, và ngược lại, càng thương người, thì càng học hành tấn tới. Chính là tình cảm âu yếm và êm dịu ấy nó khuyến khích ta nỗ lực và an ủi ta trong những lúc khó khăn.

      lan huong

      26/03/2013 at 10:48

      • tôi rất thích comment của bạn vì nó đúng .

        tuấn

        26/03/2013 at 14:10

      • Cảm ơn bạn Tuấn :-). Để các bạn biết chừng nào là hết bài thì tôi xin thông báo là bài bình luận của tôi còn hai phần nữa là phần phân tích những kỹ năng phẩm chất cần có cho việc học mà GS đề cập, cũng như ý nghĩa của trò chơi trong việc giúp ta tập trung, giao tiếp cũng như giải tỏa căng thẳng.

        lan huong

        27/03/2013 at 14:36

      • Còn rất nhiều bạn trẻ đang loay hoay đi tìm câu trả lời: Học xong rồi làm gì? tôi biết rất nhiều người như thế, có cách nào không các anh chị, dù vẫn biết là mỗi người phải tự sắp xếp cho mình một cuộc sống ổn thỏa nhưng xem chừng cơ hội còn lại cho các bạn trẻ trong nước là quá ít.

        Hy vọng

        28/03/2013 at 13:26

      • Toi dong tinh mot phan voi luan diem cua Lan Huong. Theo toi tinh yeu khong quyet dinh tat ca, nhung la dieu vo cung quan trong anh huong toi giao duc. La mot giao vien nhieu tuoi, theo kinh nghiem ban than, khi ta vao lop giang day, tinh yeu qua anh mat cua toi cho tung sinh vien dang doi dien voi toi trong lop, su say me cua toi( cung la tinh yeu) voi bai giang cua minh, hai yeu to do tao su hap dan sinh vien vao bai giang. Khi giang bai, nhin vao mat cac em, ta se thay yeu chung. Khi ta yeu thuong, ta se bi loi cuon vao suy nghi, tinh cam cua cac em.Ban khoan khi cac em chua hieu bai, suy nghi lam cho bai giang hap dan hon. Khi hoc tro yeu quy giao vien, chung se thuong thich hoc mon cua ban, hoac it nhat thi cung khong muon hoc kem mon cua ban. Do la ket qua cua tinh yeu trong giao duc ma toi thay duoc bang kinh nghiem cua minh. Xin loi vi may cua toi hong phong Tieng Viet.

        Hong

        18/04/2013 at 08:16

    • Đến đây thì tôi nhớ tới khi mới đi du học, thầy cô giao cho vài danh sách những đầu sách cần đọc, tra từ điển đến nát cả sách mà chẳng hiểu gì cả, thật là tuyệt vọng , càng cố đọc càng không tập trung được :-D. Thế mới thông cảm cho bọn trẻ con bị nhồi nhét kiến thức chứ ! Tất nhiên là đã là sinh viên thì phải tìm mọi cách làm sao để mà tập trung được, nhưng tựu trung thì tôi thấy, đó là vấn đề sức khỏe, ăn ngủ phải đầy đủ (không ăn sáng, không ăn xế, bụng đói cồn cào thì đừng mong nghe hiểu hay nghĩ ra được ý gì), sách khó quá thì phải kiếm sách dễ hơn mà đọc, trao đổi với thầy cô bạn bè, vv. Đối với trẻ em thì chúng ta lại càng phải quan tâm giúp đỡ, tập cho chúng quen dần với việc tập trung, và tôi cho rằng chính là trong trò chơi mà trẻ con học cách tập trung, vì chúng chơi rất là say sưa, thế mà trẻ con ở Việt Nam bị bắt học nhiều quá, ít được chơi lắm.

      Tôi cũng nhớ lại một câu hỏi ở trên blog của GS mà tôi rất thích, mà hình như GS chưa trả lời. Vậy tôi thử trả lời theo kiểu của mình xem sao. Bạn ấy hỏi là sinh viên nước ngoài có khác sinh viên Việt Nam không. Về đầu óc thì tôi cho là tương đương nhau. Về sức khỏe thì SV Việt Nam có vẻ yếu hơn, ít thể thao hơn mà ăn uống chắc là cũng không đủ chất. SV Pháp giao tiếp với thầy cô tốt hơn, vì không có sự phân biệt đẳng cấp lớn như bên mình. Các phẩm chất mà GS đề cập trên đây thì SV Pháp đa phần là có, vì hệ thống giáo dục của họ đòi hỏi ở SV những phẩm chất ấy, ví dụ như sự không trung thực trong bài làm bị trừng phạt rất nặng. SV Pháp làm việc tự chủ hơn vì họ được tập từ bé, hẳn là họ có óc tổ chức tốt hơn, SV mình sang đây chờ đợi ở thầy cô rất nhiều, nên thường hay bị hụt hẫng.

      Tôi biết nhiều bạn ở đây, cũng như tôi, rất yêu mến GS, nên nếu tôi nói ý kiến khác với GS, chắc là các bạn ấy sẽ cho là tôi không đúng. Tất nhiên tôi không tin là GS sai, chắc hẳn là tôi suy nghĩ chưa thấu đáo thì đúng hơn, tuy nhiên tôi nghĩ rằng, học để đạt được thành công lớn như GS thì khó, còn nếu không có tham vọng lớn như vậy, thì việc học nhẹ nhàng hơn, và chỉ đòi hỏi sự đều đặn luyện tập và yêu thích ngành mình hoc là đủ, cũng không cần đến đam mê, kỷ luật hay quả cảm đâu 🙂 Nắm được nguyên tắc ngành học của mình, thì rồi đến một lúc, các bạn sẽ thấy là công việc thực ra là không có gì phức tạp lắm. Ví dụ bên ngành văn học của tôi, thì điều chủ yếu là đọc càng nhiều tác phẩm càng tốt, tóm tắt và bình luận nó, cũng phải luôn cập nhật lý thuyết về phê bình, nhưng việc bình luận được rất nhiều tự do. Cho nên khi tôi bị yêu cầu phải khách quan và chặt chẽ thì tôi hơi khó viết.

      lan huong

      28/03/2013 at 15:26

    • Phần kế tiếp tôi bình luận về ý nghĩa của trò chơi đối với việc học. GS liên tưởng việc học với trò chơi và khuyến khích việc học nên được tổ chức tương tự như một trò chơi, và đây là ý mà tôi rất thích. Khi quan sát một đứa trẻ chơi, tôi kinh ngạc khi thấy nó có thể chơi say sưa và chơi đi chơi lại mãi một trò mà không chán, ước gì mình cũng có thể học say mê như thế (hihi). Tất nhiên là nếu chơi nhiều ngày liền, thì nó sẽ chán, nhưng nếu có thêm bạn chơi, thì lại mê thích như thường. Điều ấy khiến tôi nghĩ rằng, phải luôn tạo điều kiện cho trẻ con được chơi, những trò chơi ngày càng phức tạp, mới mẻ, đa dạng hơn và trong việc học của mình, mình cũng phải bắt chước nó.

      Ngoài việc học cách tập trung cao độ, trò chơi chung còn tập cho trẻ con một phẩm chất rất quý giá cho việc học tập, đó là sự giao tiếp. Khi ta đọc sách, là ta giao tiếp với tác giả của cuốn sách. Khi ta giao tiếp với bạn bè, thầy cô, nhận được những phản hồi của họ về vấn đề mà ta quan tâm, thì ta học được bao điều mới mẻ, vì chẳng có cá nhân nào suy nghĩ thực sự giống cá nhân nào. Thậm chí cả kẻ thù của ta chửi bới ta, ta cũng phải chịu đựng chúng, vì đôi khi chúng vô tình truyền cho ta những ý tưởng rất hay ! 😀 Trò chơi cũng tập cho ta chịu đựng căng thẳng một cách có chừng mực, vì nhờ có sự thích thú ở trong đó.

      Tôi còn tin rằng, coi việc học như một trò chơi (nghiêm túc), còn là cách giúp chúng ta luôn giữ được tâm hồn trẻ thơ, là một đặc điểm mà tôi luôn nhận thấy ở những người tài giỏi. Tôi nghĩ rằng cách tiếp cận vấn đề của trẻ con rất sáng tạo, rất ít định kiến, rất tự do, và do vậy rất là mạnh mẽ và hiệu quả. Cố gắng tạo nên những đứa trẻ buồn rầu, già trước tuổi, lúc nào cũng phải nhai đi nhai lại những kiến thức buồn tẻ, phải chăng chúng ta đang tìm cách tiêu diệt đi ở chúng cái khả năng đáng quý này ?

      lan huong

      29/03/2013 at 15:10

    • Để kết luận, trước tiên tôi xin cảm ơn GS vì đã chịu khó phát biểu ý kiến của mình về một vấn đề không phải là toán, nhưng mà quan trọng. Đối với tôi nó rất bổ ích. Nghiên cứu văn học hiện nay sử dụng nhiều kiến thức của các ngành khác như xã hội học, nhân chủng học, triết học… nhưng có vẻ nó không lợi dụng được gì mấy từ khoa học tự nhiên :-D, nhưng tôi thấy là mình có thể lợi dụng cách đặt vấn đề của một nhà toán học, vì những vấn đề họ đặt ra rất thích đáng và thiết yếu.

      Vậy thì trở lại vấn đề “học như thế nào”, ngay việc ta bắt đầu suy nghĩ về nó là đã có ý nghĩa rồi. Học để trau dồi tri thức cá nhân, học để hòa nhập vào xã hội. Cách của GS, theo tôi, thiên về hướng thứ hai, được nhiều người quan tâm hơn, vì nó dẫn đến sự thành đạt, tất nhiên là nó sẽ khó hơn, đòi hỏi cao hơn, nhưng nền tảng của nó vẫn là sự trau dồi của cá nhân, và những suy nghĩ của tôi là theo hướng ấy.

      Tôi định kết thúc bài này ngày hôm nay, nhưng mà không kịp. Tôi còn định nói thêm về việc tôi đã tìm ra những điều cơ bản gì khi đọc tiểu sử các bậc vĩ nhân. Nhưng mà sợ cứ nói hoài phiền GS, nên có lẽ tôi xin phép dừng ở đây.

      Nói đoạn, Trang Châu cúi gập người chào khán giả, cảm ơn họ đã tập trung cao độ (hehe, lạc quan chưa ?), ôm hôn Cụ Hinh thắm thiết dù Cụ ấy nhăn cả mặt, rồi xỏ dép, đi về blog.

      lan huong

      29/03/2013 at 15:14

      • Cảm ơn Lan Hương đã có những lời bình luận. Sẽ rất bổ ích, nếu Lan Hương có thể tập hợp những lời bình luận của mình thành một bài viết. Một nhóm bạn bè cùng tôi dự kiến mở một trang mạng mới về giáo dục theo mô hình hienphap.net. Sẽ rất hoan nghênh bài viết của Lan Hương.

        thichhoctoan

        29/03/2013 at 16:20

  20. Mình tâm đắc ngay từ những dòng đầu với cách giải thích về “Nhân chi sơ tính bổn thiện” GS đã có một cách nhìn đơn giản, có nhiều lúc mình đã quan sát những đứa trẻ nhỏ và đặt câu hỏi tại sao chúng lại ngỗ ngược, và nhìn vào cha mẹ chúng, có đôi khi chúng ta dạy dỗ chúng theo một cách rất đúng nhưng khi chúng một chút hư thì lại sử dụng những ngôn từ không thích hợp …
    Mình nhớ bài giảng triết học lớp 10 và lời thầy nói: một đứa trẻ được mẹ tắm cho, khi đó chiếc nhẫn cưới của bà rơi vào nước, đứa trẻ thích thú với vật thể lạ đối với nó nhưng đúng là rõ ràng chúng không biết thế nào là thiện và ác, đứa trẻ không có tính xã hội khi nó được sinh ra… chính yếu tố này làm mình bắt tay vào đọc cuốn phân tâm học của Feud – GS thần kinh học người Áo – một cách dễ dàng và say mê.
    Tiếp đến thầy giảng “không có lửa làm sao có khói” và thế là mọi biến chuyển đổi dời của thời đại này xuất phát từ đó mà con người vẫn chưa kiểm soát được nó chỉ vì không nhìn nhận vấn đề một cách đơn giản và thực tiễn đã được chứng minh một cách rõ ràng mà không cần một tôn giáo nào, một triết thuyết nào.
    Nhân đây xin lỗi mọi người vì mình đã add lộn vào mục “Sợ là một căn bệnh” một nội dung mà mình chưa trau chuốt nhưng đã phải chịu đựng và cảm nhận sự đau đớn từ nó quá lâu:

    Tư duy Việt Nam: ĐI TẮT ĐÓN ĐẦU (năm 2000)
    Đồng chí Giáo sư Tiến sỹ hiệu trưởng trường đại học xác định chỉ tiêu tuyển sinh và kết luận “Tất cả vì con em chúng ta”: chúng ta phải dạy chúng sao cho con em chúng ta đều có thể có việc làm và tự kiếm sống bằng năng lực của mình, không xin việc được ở chỗ này thì có thể xin việc được ở chỗ khác, không làm được việc này thì có thể làm được việc khác miễn là có tiền để sống được bằng năng lực của mình.

    Vậy là… hì hì
    “Ở ĐÂU KHÓ THÌ CÓ THANH NIÊN
    TỔ QUỐC CẦN NHẶT TÌM HẠT ĐỖ
    CÓ LẼ TỔ QUỐC KHÔNG CẦN
    GÌ KHI ĐẶT RA MỘT CHỈ TIÊU
    TUYỂN SINH NHẤT ĐỊNH BẤT DỊCH HAY
    VÔ ĐỊNH LÀ DO TÙY HỨNG CHỨ
    CHỨ KHÔNG AI BIẾT ĐƯỢC TỔ QUỐC
    CẦN BAO NHIÊU LÀ ĐỦ ĐỂ VỰC
    NHỮNG GIẤC MƠ TRONG NHỮNG KHẨU
    HIỆU KIÊU SA HÀO NHOÁNG VÀ SẼ
    ĐẠT ĐƯỢC TRONG 20 NĂM NỮA
    … TỘI ÁC NGU DỐT LÀ CHƯA ĐỦ…”

    Mình mong lúc mình ra đi khỏi cõi đời này mình được cười hạnh phúc…
    Xuân Thủy (3/2013)

    huongsenviet

    25/03/2013 at 07:27

  21. Việt Nam muốn trừ bỏ được các hiện tượng tệ hại thường diễn ra ngày nay mà ai cũng kêu ca. Chỉ cần làm một cuộc cách mạng mang tên:”không nói dối”. Đầu tiên là chính trường, rồi đến báo chí, đến nhà trường rồi ra ngoài xã hội. Căn nguyên ở lời nói dối trá mà ra cả. Sức tàn phá của những lời dối trá nó mạnh vô cùng làm hỏng hết mọi rường cột trong xã hội

    Văn Lập

    25/03/2013 at 10:07

  22. Theo tôi việc anh Châu làm sáng tỏ ngôn ngữ tôn giáo và ngôn ngữ khoa học là một phân tích rất hay. Tôi đồng ý với anh rằng thông qua ngôn ngữ khẳng định mà khoa học mang tính xác thực. Nhưng tôi không đồng ý khi anh cho rằng vì sử dụng ngôn ngữ phủ định mà ngôn ngữ tôn giáo mang tính linh thiêng. Bản chất khẳng định hay phủ định đều là ngôn ngữ để mô tả thế giới. Tôi cho rằng tôn giáo dùng ngôn ngữ phủ định để cố gắng mô tả những cái mang tính toàn bộ và không thể mô tả nếu dùng những định nghĩa mang tính khẳng định. Những cái mà tư duy bình thường của chúng ta chưa thể tiếp cận. Nhưng không vì thế mà chúng trở nên linh thiêng. Nếu có Chúa có Phật hay có Đạo thì đơn thuần đó là những thực tế chúng ta chưa biết đến bằng tư duy chứ không có gì là linh thiêng cả. Đơn giản như mắt chúng ta không thấy vi khuẩn nhưng không vì thế mà vi khuẩn trở nên linh thiêng. Đến khi nào đó bằng một cách nào đó như Thiền chẳng hạn chúng ta thấy các đối tượng trên là một thực tại thì cũng như dùng kính hiển vi mà chúng ta thấy có vi khuẩn mà thôi. Tôi rất mong làm sáng tỏ điều này để tôn giáo bớt đi nỗi sợ hãi những cái chưa biết, chính nỗi sợ hãi biến Chúa, Phật hay Đạo thành linh thiêng.

    Nguyễn Anh Tuấn

    29/03/2013 at 14:40

  23. Thiền được, thì không gì không ra.

    hmhoang

    29/03/2013 at 14:54

    • Còn nếu không cái gì ra, thì lại phải Thiền.

      hmhoang

      29/03/2013 at 14:54

      • Nhung nguoi can phai thien thi lai khong biet minh can thien. Vi vay khong cai gi ra.

        Hong

        18/04/2013 at 08:33

  24. Em chào Giáo sư , em là sinh viên năm đầu ĐHBK ạ . Xin thầy cho em hỏi một câu vì thật sự em cũng rất đam mê toán học nhưng tài năng có hạn nên không có hiểu được vài chỗ hơi ngờ nghệch ạ.
    Khi học toán em hay đặt ra ứng dụng thức tế của toán , nhưng có một phần em mong thầy chỉ cho em biết là khi giải hệ phương trình đẳng cấp bậc ba chắc chắn sẽ có một cách tổng quát , như giải hệ phương trình tuyến tính là bằng ma trận đúng không ạ ?
    Em đã thử dùng ma trận nhưng không tìm ra được kết quả tổng quát , em mong thầy chỉ cho em cách nào được không ạ , em nóng lòng muốn tìm câu trả lời nhiều ngày qua lắm rồi ạ.
    Em cám ơn thầy !

    Phạm Hoàng Giang

    03/04/2013 at 09:40

  25. “Tiên học lễ, hậu học văn”. Câu viết này rất phổ biến ở các trường tiểu trung học miền Nam trước 1975. “Lễ” ở đây phải hiểu theo nghĩa rộng: lễ phép với thầy cô ở trường, lễ phép với cha mẹ ông bà ở nhà, lễ nghĩa với tổ tiên như Vua Hùng, Hai Bà Trưng, v.v. Rồi khi ra đường: “lễ” với luật giao thông, với những người lái xe khác.

    Hiểu rộng hơn, hướng tới cái thiện của nhân loại, thì “Lễ” cũng là lễ với trẻ em, với người già, với thiên nhiên.

    “Lễ” không có nghĩa là phải tặng quà cho giáo viên, vì dễ dẫn tới xung đột lợi ích cá nhân, khi đó không còn là “lễ” nữa.

    “Tiên học lễ, hậu học văn” không chỉ nên được dạy cho học sinh trung-học, mà là cho tất cả mọi người, từ người bán hàng, từ công nhân, tới giáo viên, tới luật sư, bác sĩ, vv.

    UnderPar

    09/09/2013 at 16:30


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: